Αρχείο της ΕΡΤ: Εξαιρετικά αφιερώματα με σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό

Ιστορικά ντοκιμαντέρ, θεματικές εκπομπές και αφιερώματα με σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό ψηφιοποίησε και παρουσιάζει το Αρχείο της ΕΡΤ από τη Δευτέρα 4 έως τηνΚυριακή 10 Μαΐου 2026.
Η αιματηρή εξέγερση των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη τονΜάη του1936 καταγράφεται μέσα από την εκπομπή «Η ΕΡΤ στη Βόρειο Ελλάδα», όπουεπιζώντες απεργοί και μάρτυρες των γεγονότων αφηγούνται τα συγκλονιστικά γεγονότα και φωτίζουν άγνωστες πτυχές τους.
Ακόμη, το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει ένα σπάνιο τηλεοπτικό ντοκουμέντο, όπου ο Γιάννης Ρίτσος και ο Μίκης Θεοδωράκης μιλούν στον Σπύρο Κατσίμη για τη μεταξύ τους συνεργασία και τις συνθήκες στις οποίες γράφτηκε και μελοποιήθηκε ο «Επιτάφιος».
Με αφορμή τη Γιορτή της Μητέρας, στις 10 Μαΐου, ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ αποτυπώνει την απεικόνιση της μητρότητας στη Νεοελληνική Τέχνη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν, επίσης, και τα αφιερώματα στον ξεχωριστό σκηνοθέτη Αλέξη Δαμιανό, στους σπουδαίους ηθοποιούς Βασίλη Διαμαντόπουλο, Άννα Παναγιωτοπούλου, Κώστα Καρρά, καθώς και στους σφουγγαράδες της Καλύμνου.

Τα αφιερώματα αναρτώνται στον ιστότοπο της ΕΡΤ www.ert.gr/ert-arxeio/ 
καθώς και στη σελίδα του Αρχείου στο Facebook www.facebook.com/ERTarchive

4 Μαΐου: Αφιέρωμα στον σκηνοθέτη Αλέξη Δαμιανό
«Παρασκήνιο» – «Ηνίοχος»

Στις 4 Μαΐου συμπληρώνονται είκοσι χρόνια από τον θάνατο του Έλληνα σκηνοθέτη, Αλέξη Δαμιανού, στις 4 Μαΐου 2006. Το Αρχείο της ΕΡΤ τιμά τη μνήμη του ξεχωριστού δημιουργού-κινηματογραφιστή και παρουσιάζει το επεισόδιο της εκπομπής «Παρασκήνιο» με θέμα την τελευταία ταινία του, «Ηνίοχος». Παρακολουθούμε λήψεις από την πρεμιέρα της ταινίας, από τα γυρίσματά της, καθώς και συζητήσεις του Αλέξη Δαμιανού με τον Λάκη Παπαστάθη, τον Κώστα Κωβαίο και τον Παύλο Κάγιο, όπου αναλύει το θέμα της τελευταίας ταινίας του και δίνει πληροφορίες για τα γυρίσματα, που διήρκεσαν 5 χρόνια.

Έρευνα-σκηνοθεσία: Λάκης Παπαστάθης
Διευθυντής φωτογραφίας: Βαγγέλης Κατριτσιδάκης
Παραγωγή: 1995

4 Μαΐου 2024: Αφιέρωμα στην ηθοποιό Άννα Παναγιωτοπούλου
«Οι εντιμότατοι φίλοι μου»

Η Σεμίνα Διγενή φιλοξενεί στην εκπομπή «Οι εντιμότατοι φίλοι μου» την Άννα Παναγιωτοπούλου, η οποία έφυγε από τη ζωή στις 4 Μαΐου 2024, και τους εντιμότατους φίλους της, Μίρκα Παπακωνσταντίνου, Κατιάνα Μπαλανίκα, Μαριανίνα Κριεζή, Γιώργο Ασημακόπουλο, Διονύση Τσακνή και Μαρία Καβογιάννη. Από το διαφορετικό αυτό τηλεοπτικό γεύμα δεν λείπουν το κέφι, η συγκίνηση, οι εκπλήξεις και η ζωντανή μουσική. Οι αγαπημένοι φίλοι της Άννας Παναγιωτοπούλου μιλούν γι’ αυτήν και μοιράζονται στιγμές που πέρασαν μαζί της, τόσο στη ζωή όσο και στο θεατρικό σανίδι και στην τηλεόραση. Μέσω βίντεο παρεμβαίνει και ο Σταμάτης Φασουλής, ο οποίος θυμάται την πρώτη γνωριμία τους, το άγχος που είχαν όταν έδιναν μαζί εξετάσεις στη δραματική σχολή κι άλλες όμορφες στιγμές της κοινής επαγγελματικής πορείας τους. Κατά τη διάρκεια της εκπομπής προβάλλεται οπτικοακουστικό υλικό από τις παραστάσεις «Μαντάμ Σουσού», «Αλαλούμια» και «Βίρα τις άγκυρες», καθώς και φωτογραφικό υλικό.

Σκηνοθεσία: Γιώργος Σιούμπας
Παραγωγή: 1998

5 Μαΐου 1999: Θάνατος του ηθοποιού Βασίλη Διαμαντόπουλου
«Εκείνος και… Εκείνος» – Επεισόδιο 2ο: «Το αβγό»

Η σειρά «Εκείνος και… Εκείνος» του 1988 είναι αναβίωση της ομότιτλης σειράς του 1970. Η πρώτη εμφάνιση των δύο περιθωριακών ηρώων που δημιούργησε ο συγγραφέας Κώστας Μουρσελάς τάραξε τα «ασπρόμαυρα» νερά της νεοσύστατης ελληνικής τηλεόρασης.
Ο Λουκάς (Βασίλης Διαμαντόπουλος) και ο Σόλων (Γιώργος Μιχαλακόπουλος), με την καθημερινότητά τους, τις ατάκες τους και τη μοναδική λαϊκή θυμοσοφία τους, προβληματίζουν, δίνουν διέξοδο και εκφράζουν, με τον δικό τους τρόπο, την πραγματικότητα που τους πιέζει και τους δημιουργεί νέα ηθικά αδιέξοδα.
Στη νεότερη, έγχρωμη εκδοχή του 1988 προβάλλονται, σε τηλεοπτική διασκευή, παλαιότερα αλλά και πρωτότυπα θεατρικά μονόπρακτα. Στο δεύτερο επεισόδιο, ο Λουκάς και ο Σόλων συζητούν το ενδεχόμενο παράτασης της ζωής και τις προοπτικές που ανοίγονται μπροστά τους. Επιπλέον, καλούνται να αποφασίσουν σχετικά με την ένταξή τους ή μη στο «σύστημα», το «αβγό», όπως το αποκαλούν.

Σκηνοθεσία: Κώστας Κουτσομύτης
Σενάριο: Κώστας Μουρσελάς

6 Μαΐου: Αφιέρωμα στον ηθοποιό Κώστα Καρρά
«Cine Nostalgia»

Συνέντευξη του Κώστα Καρρά, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 6 Μαΐου 2012, στη δημοσιογράφο Μαρία Μπαλοδήμου. Ο ηθοποιός και πολιτικός κάνει μια σύντομη αναδρομή στη ζωή και στην πορεία του. Μοιράζεται τις αναμνήσεις του από την παιδική και νεανική του ηλικία, τις σπουδές και το ξεκίνημά του στο θέατρο. Μιλάει για τη ζωή του, την οικογένειά του, για την παράδοση και την Ιστορία, το θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, αλλά και για τη σχέση του με την πολιτική.  Ιδιαίτερος λόγος γίνεται για τον απόδημο ελληνισμό.
Μιλούν για τον ίδιο άνθρωποι που τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του: Λευτέρης Ζερδές, γείτονάς του, οι ηθοποιοί Γιώργος Μούτσιος, Κώστας Βουτσάς, Μπεάτα Ασημακοπούλου και Ρίκα Διαλυνά, η Νόρα Κατσέλη, ηθοποιός και βουλευτής ΠΑΣΟΚ Β’ Αθηνών, η Μαρία Οικονομίδου, υπεύθυνη του Πολιτικού Γραφείου, ο δημοσιογράφος Τέρενς Κουίκ και οι βουλευτές Δάνης Τζαμτζής και Θανάσης Μπούρας.

Δημοσιογραφική επιμέλεια-παρουσίαση: Μαρία Μπαλοδήμου
Σκηνοθεσία: Αδαμαντία Μαντελένη
Παραγωγή: 2006

7 Μαΐου 1997: Οι σφουγγαράδες της Καλύμνου
«Τα επαγγέλματα της θάλασσας – Από τους αρχαίους Κάρες
στους τολμηρούς σφουγγαράδες»

Στο συγκεκριμένο επεισόδιο, παραγωγής 1997, γίνεται αναφορά στη σπογγαλιευτική δραστηριότητα της Καλύμνου, η οποία, λόγω της μακραίωνης παράδοσης του επαγγέλματος, οφείλει σ’ αυτό ένα μεγάλο μέρος της οικονομικής της ευημερίας και της φήμης της. Ο Άγγελος Αντωνόπουλος αφηγείται την ιστορία του επαγγέλματος του δύτη-σφουγγαρά, από την αρχαιότητα έως τον 20ό αιώνα, καθώς και το παρόν και το μέλλον του. Προβάλλονται, επιπλέον, πλάνα από τον βυθό με ψάρια και άλλα πλάσματα της θάλασσας, το λιμάνι και τη Χώρα της Καλύμνου στα τέλη της δεκαετίας του 1990, καθώς και το Ναυτικό Μουσείο Καλύμνου, όπου φυλάσσονται εκθέματα σχετικά με το παρελθόν του επαγγέλματος των σφουγγαράδων. Παλιοί δύτες μιλούν στην κάμερα της εκπομπής για τις δυσκολίες του επαγγέλματος και τα ατυχήματα που σημειώνονταν στα ταξίδια τους.
Το επεισόδιο ολοκληρώνεται με νέους της Καλύμνου, ντυμένους με παραδοσιακές στολές, να χορεύουν τον «χορό των σφουγγαράδων».

Σενάριο-σκηνοθεσία: Δημήτρης Αναγνωστόπουλος
Αφήγηση-παρουσίαση: Άγγελος Αντωνόπουλος

8-9 Μαΐου 1936: Η αιματηρή εξέγερση των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη
«Η ΕΡΤ στη Βόρειο Ελλάδα» – «Μάης ’36 – Τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη»

Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς εκπομπών, παραγωγής 1984, παρουσιάζεται και αναλύεται η εξέγερση των εργατών τον Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη. Ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος μιλάει για την εκρηκτική κοινωνικοπολιτική κατάσταση της χώρας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, την ιστορία των εργατικών σωματείων, καθώς και τη στάση της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας απέναντι σ’ αυτά.
Επιζώντες απεργοί και μάρτυρες των γεγονότων αφηγούνται τις εξελίξεις εκείνων των ημερών, φωτίζουν άγνωστες πτυχές τους και συγκινούνται με την αποφασιστικότητα των απεργών και τη συμπαράσταση των κατοίκων.
Ειδικότερα, μιλούν οι: Γιώργος Ζάρρας (καπνεργάτης), Κώστας Παπαβασιλείου (τέως γραμματέας του Σωματείου Οικοδόμων), Ιορδάνης Πετρίδης (τέως γραμματέας της Σοσιαλιστικής Νεολαίας), Σταύρος Πιτιανούδης (μέλος της απεργιακής επιτροπής), Γιώργος Σολωμός (αυτοκινητιστής) και Μαρίκα Τούση (αδελφή του πρώτου νεκρού των γεγονότων, Τάσου Τούση).
Κατά τη διάρκεια της εκπομπής παρακολουθούμε κινηματογραφικές λήψεις από διαδηλώσεις μνήμης στη Θεσσαλονίκη τον Μάη του 1984, προς τιμήν της εξέγερσης του Μάη του 1936, καθώς και πλούσιο φωτογραφικό αρχειακό υλικό με θέμα τους εργάτες.

Σκηνοθεσία: Φώτος Λαμπρινός
Αφηγητής-Ιστορικός: Αντώνης Λιάκος
Υπεύθυνος εκπομπής: Χρήστος Χριστοδούλου

9 Μαΐου 1936: «Επιτάφιος» του Γιάννη Ρίτσου – Μάης ’36 στη Θεσσαλονίκη
«Επιτάφιος – Μέρα Μαγιού…»

Το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει ένα σπάνιο τηλεοπτικό ντοκουμέντο, όπου εμφανίζονται ο Γιάννης Ρίτσος και ο Μίκης Θεοδωράκης στο στούντιο της ΕΡΤ και μιλούν στον Σπύρο Κατσίμη για τη μεταξύ τους συνεργασία και τις συνθήκες στις οποίες γράφτηκε και μελοποιήθηκε η ποιητική σύνθεση «Επιτάφιος». Η μεγάλη απεργιακή κινητοποίηση, η οποία κορυφώθηκε στις 9 Μαΐου, αφετηρία της οποίας είχε σταθεί η απεργία των καπνεργατών που κηρύχθηκε στις 29 Απριλίου 1936 με αίτημα την αύξηση του ημερομισθίου, βάφτηκε με αίμα με την άγρια καταστολή της από την τότε Κυβέρνηση Μεταξά, και εξελίχθηκε σε λαϊκή εξέγερση.
Τα δραματικά γεγονότα του Μάη του ’36 στη Θεσσαλονίκη ενέπνευσαν τον Γιάννη Ρίτσο για να γράψει τον «Επιτάφιο», που εκδόθηκε για πρώτη φορά εκείνη τη χρονιά από τον «Ριζοσπάστη», στη συνέχεια απαγορεύτηκε για 20 χρόνια, ενώ η δεύτερη έκδοσή του κυκλοφόρησε το 1956.
Τον «Επιτάφιο» ο Μίκης Θεοδωράκης τον συνέθεσε στο Παρίσι το 1958, προσφέροντας ένα αριστουργηματικό μουσικό έργο αντάξιο της ποίησης του Ρίτσου.
Προβάλλονται αποσπάσματα από τη συναυλία του Μίκη Θεοδωράκη, που δόθηκε στο Κολλέγιο Αθηνών, όπου ακούγονται μελοποιημένα τα ποιήματα από τον «Επιτάφιο» των Ρίτσου-Θεοδωράκη, με ερμηνεύτρια τη Μαρία Φαραντούρη.

Σκηνοθεσία: Μιχάλης Μούζας
Επιμέλεια παραγωγής: Σπύρος Κατσίμης
Παραγωγή: 1987

10 Μαΐου: Γιορτή της Μητέρας
Η μητρότητα στη Νεοελληνική Τέχνη

Το ντοκιμαντέρ, παραγωγής 1994, αναφέρεται στην απεικόνιση της μητρότητας στη Νεοελληνική Τέχνη. Παρουσιάζεται η πορεία που διέγραψε από τον 19ο αιώνα ώς τις μέρες μας το θέμα της μητρότητας στη ζωγραφική -με σταθερό σημείο αναφοράς τη μάνα, ως τον θεμέλιο λίθο του σπιτιού. Γίνεται λόγος για τα ηθογραφικά έργα του 19ου αιώνα και παρουσιάζονται παραδείγματα έργων των Γύζη και Λύτρα, ενώ ακολουθεί η παρουσίαση του θέματος της μητρότητας τον 20ό αιώνα, με ιδιαίτερη αναφορά σε έργα εμπνευσμένα από τα δίσεκτα χρόνια της Κατοχής, μέσα από τα έργα των Άννας Κινδύνη, Σελέστ Πολυχρονιάδη. Σχολιάζονται αντιπροσωπευτικά έργα ζωγραφικής, αλλά και γλυπτικής και χαρακτικής του 20ού αιώνα, που αποτυπώνουν το  θέμα της μητρότητας.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της εκπομπής γίνεται αναφορά σε έργα των Νικηφόρου Λύτρα, Νικολάου Γύζη, Γεωργίου Ιακωβίδη, Άννας Κινδύνη, Σελέστ Πολυχρονιάδη, Χρήστου Καπράλου, Θόδωρου Παπαγιάννη και Βάσως Κατράκη. Ακόμη, ακούγονται αποσπάσματα από τα μυθιστορήματα «Το τρίτο στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή, «Ματωμένα χώματα» της Διδώς Σωτηρίου, «Όπως τα κούρντισες Θε’ μου» του Βασίλη Ζιώγα, από τη συλλογή διηγημάτων «Τα μηχανάκια» του Μένη Κουμανταρέα, από το διήγημα «Πατέρα στο σπίτι» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και από τα αναγνωστικά των Επαμεινώνδα Γεραντώνη «Τα καλά παιδιά», Ι. Γιαννέλη-Γ. Σακκά «Αλφαβητάριο», Δ.Γ. Ροσόλιμου «Πατρικαί συμβουλαί».

Σκηνοθεσία-σενάριο: Θάνος Λαμπρόπουλος, Στέλιος Χαραλαμπόπουλος