Ο μυστικός κόσμος του ήχου: Ο σερ Ντέιβιντ Ατένμπορο αποκωδικοποιεί τη γλώσσα της άγριας φύσης

Σε ηλικία 100 ετών, ο θρυλικός naturalist επιστρέφει με νέα σειρά στο Viasat Nature — για γαρίδες πιο θορυβώδεις από ροκ συναυλία και μωρά που ψιθυρίζουν ακόμα μέσα στο αυγό

Ο ήχος είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία επικοινωνίας στον ζωικό κόσμο — ζήτημα επιβίωσης για προσανατολισμό, εύρεση συντρόφου, προειδοποίηση ή κυνήγι. Ο θρυλικός σερ Ντέιβιντ Ατένμπορο, που πρόσφατα γιόρτασε τα 100α γενέθλιά του, επιστρέφει με μια νέα σειρά τριών επεισοδίων για το πώς τα ζώα παράγουν και αντιλαμβάνονται τον ήχο — σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και πριν γεννηθούν.

Η σειρά «Ο μυστικός κόσμος του ήχου, με τον Ντέιβιντ Ατέμπορο» κάνει πρεμιέρα στις 5 Σεπτεμβρίου στο Viasat Nature, και με αυτή την αφορμή αξίζει να δούμε μερικά εντυπωσιακά ρεκόρ που σχετίζονται με τους ήχους στην άγρια φύση.

Το δεύτερο πιο θορυβώδες ζώο στη Γη είναι μια γαρίδα στο μέγεθος δαχτύλου

Τα πιο θορυβώδη ζώα του πλανήτη είναι οι φάλαινες, με πιο θορυβώδη όλων τον φυσητήρα, που εκπέμπει ήχους έως 230 ντεσιμπέλ για επικοινωνία σε απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων και για ηχοεντοπισμό κατά το κυνήγι. Το δεύτερο πιο θορυβώδες ζώο, όμως, είναι η γαρίδα πιστόλι — η μία της δαγκάνα έχει μεγαλώσει περισσότερο από την άλλη, και όταν «κλείνει» μαζί της, δημιουργεί τη λεγόμενη φυσαλίδα σπηλαίωσης: ηχητικό κύμα περίπου 200 ντεσιμπέλ και λάμψη πιο έντονη κι από τον ήλιο, αρκετά ισχυρή ώστε να παραλύει ψάρι ή αντίπαλο κάβουρα. Ένα είδος μάλιστα ονομάζεται Synalpheus pinkfloydi — λόγω της ροζ δαγκάνας του — και πράγματι «κροταλίζει» πιο δυνατά κι από ροκ συναυλία.

Ποια ζώα μιλούν περισσότερο και ποια σιωπούν

Τα ζώα που ζουν σε ομάδες επικοινωνούν αρκετά, αν και όχι με τον τρόπο που εμείς εννοούμε τη λέξη «ομιλία». Οι χιμπατζήδες φωνάζουν σπάνια και προτιμούν τις χειρονομίες, ενώ οι σουρικάτες διατηρούν συνεχή φωνητική επαφή κατά το κυνήγι, για να επιβεβαιώνουν ότι όλα είναι εντάξει. Σύμφωνα με τους ερευνητές, όμως, τα δελφίνια σχεδόν ποτέ δεν σταματούν να «μιλούν» — μαθαίνουν «λόγο» το ένα από το άλλο και χρησιμοποιούν μοναδικά σφυρίγματα για να απευθύνονται σε συγκεκριμένα μέλη της ομάδας, σαν να τους δίνουν ονόματα.

Οι καμηλοπαρδάλεις, αντίθετα, θεωρούνταν επί χρόνια πως επικοινωνούν σε υπόηχη συχνότητα, μη ανιχνεύσιμη από το ανθρώπινο αυτί — αποδεικνύεται όμως πως απλώς επικοινωνούν σπάνια, ενώ τη νύχτα «σιγοτραγουδούν» στα 92 Hz περίπου. Οι καρχαρίες θεωρούνται συνήθως σιωπηλοί κυνηγοί, όμως το είδος rig παράγει ήχους «κλικ» τρίζοντας τα δόντια του — οι επιστήμονες πιθανολογούν πως οφείλεται σε στρες, αφού παρατηρείται κυρίως σε αιχμάλωτα άτομα.

Ο πιο οξύς και ο πιο βαθύς ήχος στη φύση

Σύμφωνα με το Βιβλίο Ρεκόρ Γκίνες, τον πιο οξύ ήχο παράγει ένα κατυδίδ — είδος ακρίδας από νησιά στα ανοιχτά της Κολομβίας — τρίβοντας τα φτερά του. Οι αρσενικοί τον χρησιμοποιούν για να προσελκύσουν θηλυκά, σε συχνότητα περίπου 150 kHz, μη ανιχνεύσιμη από το ανθρώπινο αυτί, που φτάνει έως τα 20 kHz περίπου. Στο άλλο άκρο του φάσματος βρίσκεται το τραγούδι της γαλάζιας φάλαινας, στα 10-14 Hz — πολύ κάτω από όσα μπορεί να ακούσει ο άνθρωπος, αν και το σώμα μας μάλλον αντιλαμβάνεται τις δονήσεις. Ίσως είναι καλύτερα που δεν τον ακούμε, καθώς στα 180 ντεσιμπέλ θα ήταν επικίνδυνος για την ανθρώπινη ακοή.

Επικοινωνία πριν καν τη γέννηση

Η γέννηση είναι ένα από τα πιο τραυματικά γεγονότα στη ζωή κάθε πλάσματος, ενώ πολλά είδη ζώων γεννιούνται εντελώς ανυπεράσπιστα. Οι καϊμάν, για παράδειγμα, αρχίζουν να εκπέμπουν απαλά, οξύφωνα κλαψουρίσματα ενώ βρίσκονται ακόμα μέσα στο αυγό, για να ειδοποιήσουν τα αδέρφια τους ότι είναι ώρα να εκκολαφθούν — κατά προτίμηση όλα μαζί, αφού έτσι έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης. Κι όταν μετά την εκκόλαψη αρχίζουν να καλούν τη μητέρα τους σε χορωδία, ο ενισχυμένος ήχος τη φτάνει ευκολότερα.

Τι άλλο μας ετοιμάζει ο Ατένμπορο αυτό το φθινόπωρο

Η πρεμιέρα στις 5 Σεπτεμβρίου είναι διπλή: αμέσως μετά το πρώτο επεισόδιο, στις 19:55, ακολουθεί το «Το θαυμαστό τραγούδι του Ατένμπορο» — ένα ειδικό αφιέρωμα, στο οποίο ο σερ Ντέιβιντ μοιράζεται επτά από τις πιο ασυνήθιστες ηχογραφήσεις ζωικών φωνών που έχουν καταγραφεί ποτέ, ανάμεσά τους το τραγούδι της καρχαρίας φάλαινας και οι οικογενειακές χορωδίες των λεμούριων ίντρι της Μαδαγασκάρης.

Στις 12 Σεπτεμβρίου προβάλλεται το ντοκιμαντέρ «Ο Ατένμπορο και το θαύμα των αυγών» — πώς δημιουργείται το αυγό, γιατί έχει ακριβώς αυτό το σχήμα και γιατί υπάρχει καν, βήμα προς βήμα από τη γέννα ως την εκκόλαψη. Και στις 19 Σεπτεμβρίου έρχεται το «Ο Ατένμπορο και ο θαλάσσιος δράκος», όπου ο σερ Ντέιβιντ αφηγείται την ιστορία ενός απολιθώματος ιχθυόσαυρου, που αποκαλύπτει μυστικά 200 εκατομμυρίων ετών.

Το ντοκιμαντέρ «Ο μυστικός κόσμος του ήχου, με τον Ντέιβιντ Ατέμπορο» κάνει πρεμιέρα στις 5 Σεπτεμβρίου στο Viasat Nature, και προβάλλεται κάθε Σάββατο στις 19:10, ακολουθούμενο απευθείας από άλλες ταινίες με τον σερ Ντέιβιντ Ατένμπορο — το πλήρες πρόγραμμα στο .

Το Viasat Nature είναι ένα 24ωρο τηλεοπτικό κανάλι, ιδιοκτησίας της Viasat World LTD, που επικεντρώνεται σε ντοκιμαντέρ και προγράμματα για ζώα, άγρια ζωή και τον φυσικό κόσμο. Το κανάλι μεταδίδεται στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και είναι διαθέσιμο στα δίκτυα NOVA και Cosmote TV στην Ελλάδα.