Η τεχνολογία που δίνει "ζωή" στο κινητό κάτοπτρο!

Η σωστή δορυφορική λήψη είναι συνώνυμη με την εγκατάσταση κινητού κατόπτρου. Δεν νομίζουμε να υπάρχει άνθρωπος στο χώρο μας, ο οποίος, κάποια στιγμή δεν αναρωτήθηκε τι κανάλια έχει ο Turksat ή τι μπορεί άραγε να δει στο Nilesat. Αυτού του τύπου οι απορίες θα οδηγήσουν, αργά ή γρήγορα, το… χομπίστα των δορυφόρων, στην απόφαση, να σπάσει… τα δεσμά της ακινησίας και να…. σαρώσει τη ζώνη Clarke. Σε αυτό το σημείο, αναμφίβολα, θα καταφύγει στους ειδικούς για την πρώτη εγκατάσταση. Γρήγορα όμως θα διαπιστώσει, ότι στη δορυφορική λήψη δεν υπάρχει… μονιμότητα και θα αναγκαστεί να βάλει και τη δική του πινελιά.

Στο σημερινό «Ξεκινώντας», θα εξηγήσουμε τους διαφορετικούς τύπους κίνησης κατόπτρου και τις βασικές συνδεσμολογίες και ρυθμίσεις που χρειάζονται, για να μπορέσει το σύστημα να λειτουργήσει σωστά.

 

Το DiSEqC (Digital Satellite Equipment Control) είναι ένα πρωτόκολλο (σύνολο εντολών) επικοινωνίας δέκτη-κεραίας. Η ιδέα του DiSEqC είναι να χρησιμοποιηθεί το καλώδιο της καθόδου, ώστε να μεταφερθούν εντολές από το δέκτη στα LNBs και στο μοτέρ. Το πρωτόκολλο ξεκίνησε με την έκδοση 1.0, που αποτελεί την απλούστερη μορφή και επιτρέπει χρήση 4 LNBs (μέσω switch), επομένως και τη λήψη τεσσάρων δορυφόρων, με συνδυασμό σταθερών κατόπτρων. Η έκδοση DiSEqC 1.1 επέτρεψε την κλιμακωτή επέκταση του πρωτοκόλλου 1.0 τέσσερις φορές, έτσι ώστε να μπορούμε να συνδυάσουμε 4 ανεξάρτητους διακόπτες  DiSEqC σε έναν κοινό και να δεχθούμε σήμα από 16 διαφορετικά LNBs, εξασφαλίζοντας έτσι λήψη 16 δορυφόρων.

Είναι φανερό ότι οι δύο πρώτες εκδόσεις του DiSEqC, αφορούσαν μόνο λειτουργία switching (μετάβασης), σε διαφορετικά LNBs. H έκδοση 1.2 όμως, πρόσθεσε και την κίνηση. Το DiSEqC 1.2 δίνει δυνατότητα χρήσης μοτέρ για κίνηση μικρών αλουμινένιων πιάτων (μέχρι 1.2m), απευθείας από το δέκτη, μέσω της καθόδου της κεραίας, χωρίς χρήση πρόσθετης τροφοδοσίας ή πρόσθετου καλωδίου. Φυσικά, το μοτέρ πρέπει να δέχεται εντολές DiSEqC 1.2.

 

Η συνδεσμολογία της εγκατάστασης είναι απλούστατη (το δύσκολο είναι η ρύθμιση του τόξου κίνησης). Πρώτα- πρώτα, στηρίζουμε σταθερά το μοτέρ στη βάση στήριξης και εν συνεχεία στηρίζουμε το κάτοπτρο στον ειδικό κινούμενο βραχίονα του μοτέρ. Συνδέουμε το LNB του κατόπτρου στην είσοδο LNB του μοτέρ και την κάθοδο της κεραίας στην έξοδο LNB του μοτέρ. Συνδέουμε την άλλη άκρη της καθόδου στην είσοδο κεραίας του δέκτη και είμαστε έτοιμοι από πλευρά εγκατάστασης.

Στη συνέχεια, πρέπει να ρυθμίσουμε το δέκτη. Είναι προφανές ότι ο δέκτης πρέπει να υποστηρίζει πρωτόκολλο DiSEqC 1.2 (πλέον υποστηρίζουν όλοι).

Στο μενού ρυθμίσεις κεραίας και στην επιλογή DiSEqC, πρέπει να επιλέξουμε 1.2 ή κίνηση ή μοτέρ (διαφέρει η ονοματολογία από δέκτη σε δέκτη). Με την επιλογή μας αυτή, ενεργοποιούμε τη λειτουργία του DiSEqC 1.2. Πατώντας (συνήθως) ΟΚ, εμφανίζεται ένα δεύτερο μενού, το οποίο αφορά τις ρυθμίσεις DiSEqC. Οι ρυθμίσεις αυτές είναι συνήθως «μέγεθος βήματος», «κίνηση ανά βήμα», «συνεχόμενη κίνηση» και «ρύθμιση ορίων». Θα ξεκινήσουμε από το τέλος. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε, είναι να ρυθμίσουμε τα όρια. Οδηγούμε το κάτοπτρο (πατώντας συνεχόμενη κίνηση) στην ανατολικότερη θέση του και πατάμε «θέσε ανατολικό όριο». Επαναλαμβάνουμε την ίδια διαδικασία με τη δυτικότερη θέση και πατάμε «θέσε δυτικό όριο». Στη συνέχεια, πρέπει να ανιχνεύσουμε τους δορυφόρους του τόξου μας. Κινώντας το κάτοπτρο, παρακολουθούμε την ένδειξη σήματος του LNB, σε κάποιο συγκεκριμένο δορυφόρο και μόλις έχουμε ικανοποιητικό σήμα, αποθηκεύουμε το δορυφόρο σε μια θέση μνήμης. Επαναλαμβάνουμε την ίδια διαδικασία, για όλους τους δορυφόρους του τόξου. Σε κάποιους δέκτες, οι δημοφιλείς δορυφόροι είναι ήδη αποθηκευμένοι σε κάποιες θέσεις μνήμης. Μπορούμε να κρατήσουμε αυτή τη θέση ή να την αλλάξουμε χειροκίνητα. Οι ρυθμίσεις βήματος, αφορούν κίνηση κατόπτρου με βήμα. Αν επιλέξουμε μεγάλο βήμα (π.χ. 10) έχουμε ταχύτερη κίνηση, αλλά μπορεί εύκολα να προσπεράσουμε κάποιο δορυφόρο. Συνήθως, οι δέκτες είναι προρυθμισμένοι σε μικρό βήμα  (2 ή 3) και αυτό είναι σωστότερο.

Είπαμε παραπάνω, ότι η δυσκολία στο μεγάλο κεφάλαιο που ονομάζεται κινητό κάτοπτρο, δεν είναι η συνδεσμολογία ή οι ρυθμίσεις στο δέκτη, αλλά η εύρεση του τόξου τροχιάς.

Γι αυτόν το λόγο, η  τεχνική προσπάθεια της Stab (κατασκευαστής του DiSEqC μαζί με την Eutelsat) στράφηκε στην επίλυση προβλημάτων, που αφορούσαν την εγκατάσταση συστημάτων, βασισμένων στο DiSEqC. Έτσι λοιπόν, η Stab παρουσίασε τη λύση USALS (Universal Satellite Automatic Location System) για να λύσει τα χέρια των αρχαρίων (αλλά και των τεχνικών), από τη δύσκολη και επίπονη δουλειά της εύρεσης και αποθήκευσης πολλαπλών τροχιακών θέσεων (τόξου), με βάση το DiSEqC.

To USALS, είναι ένα σύστημα υπολογισμού, που επιτρέπει τον αυτόματο προσδιορισμό της θέσης ενός δορυφόρου σε τροχιά, με προσέγγιση 0.1^ο

Το USALS είναι ένα πρόγραμμα και ΟΧΙ πρωτόκολλο επικοινωνίας, εναλλακτικό του DiSEqC. Στην πραγματικότητα, σε συνεργασία με το DiSEqC 1.2, χρησιμοποιεί την εντολή «Πήγαινε στη γωνιακή θέση xx» και αυτή είναι και η μόνη DiSEqC εντολή που χρειάζεται. Το USALS υπολογίζει τη θέση κάθε «ορατού» δορυφόρου, με βάση το γεωγραφικό μήκος και πλάτος του τόπου εγκατάστασης και αποφασίζει την κατεύθυνση της περιστροφής. Τα πλεονεκτήματα του USALS είναι, ότι μετά την εύρεση ενός δορυφόρου και την εισαγωγή των σωστών στοιχείων (τροχιακή θέση, γεωγραφικό μήκος και πλάτος), όλοι οι άλλοι υπολογίζονται αυτόματα. Σε περίπτωση ύπαρξης νέου δορυφόρου, αρκεί να εισαχθεί στο σύστημα το όνομά του και η νέα τροχιακή του θέση και το κάτοπτρο θα στραφεί σε αυτόν, οδηγούμενο από το πρόγραμμα.

 

Αν φυσικά κάποιος επιθυμεί να κινήσει μεγαλύτερο κάτοπτρο (μεγαλύτερο από 1.2m) ή, πολύ απλά, επιθυμεί να… απαλλαγεί από το DiSEqC, υπάρχει η κλασική λύση κίνησης με actuator και positioner. To actuator, είναι ένας συνδυασμός μοτέρ και οδηγού (σωλήνα) κίνησης. Διακρίνονται σε απλά (Regular) και βαρέως τύπου (Heavy) και μετρώνται σε ίντσες, ανάλογα με το μήκος του σωλήνα-οδηγού, που κινεί το κάτοπτρο. Τα actuators χρειάζονται (όπως όλα τα μοτέρ) τάση για να λειτουργήσουν, την οποία όμως δεν παίρνουν από το δέκτη, αλλά από μια εξωτερική συσκευή, που ονομάζεται positioner. Τα positioners έχουν διπλό ρόλο. Αφ’ ενός, στέλνουν τάση στο μοτέρ για να κινηθεί και αφ’ ετέρου απομνημονεύουν θέσεις δορυφόρων και ορίζουν τα όρια της κίνησης. Είναι λογικό, ότι η επικοινωνία actuator και positioner δεν γίνεται πλέον μέσω της καθόδου κεραίας (όπως στο DiSEqC), αλλά χρειάζεται πρόσθετο καλώδιο τροφοδοσίας. Το καλώδιο είναι διπλό, αφού εκτός από το μοτέρ, χρειάζονται τροφοδοσία και οι ειδικοί αισθητήρες (sensors), που καταλαβαίνουν τις εντολές πλοήγησης από το positioner (όρια, μνήμες κ.λπ.).

 

Η συνδεσμολογία δεν είναι τόσο απλή, όσο στην περίπτωση του DiSEqC 1.2. Η στήριξη του κατόπτρου γίνεται σε ξεχωριστή βάση στήριξης και το actuator αναλαμβάνει απλά την κίνηση ανατολικά και δυτικά. Πρώτα-πρώτα. πρέπει να προσέξουμε τη θέση σύνδεσης κάτοπτρου με το σωλήνα-οδηγό του actuator. Συνήθως, γίνεται στη μέση του μήκους του σωλήνα, (για να έχουμε εξίσου κίνηση δεξιά-αριστερά), αλλά αν επιθυμούμε περισσότερη κίνηση προς μία κατεύθυνση, θα πρέπει να «βιδώσουμε» λίγο πιο πάνω ή λίγο πιο κάτω. Το LNB της κεραίας συνδέεται απευθείας μέσω της καθόδου, με την είσοδο κεραίας του δέκτη, αφού η κάθοδος σε αυτή την περίπτωση, είναι αμέτοχη στην υπόθεση κίνησης. Το positioner συνδέεται μέσω του καλωδίου τροφοδοσίας με το μοτέρ. Συγκεκριμένα, υπάρχουν τέσσερα καλώδια (δύο ζεύγη θετικό-αρνητικό). Προσοχή χρειάζεται αφενός στη συνδεσμολογία των καλωδίων του μοτέρ, στη θέση του μοτέρ και των αισθητήρων, στη θέση sensor – και αφετέρου, στην πολικότητα (θετικό-θετικό, αρνητικό-αρνητικό). Αν όλα έχουν γίνει σωστά και το κάτοπτρο είναι σωστά ρυθμισμένο στο τόξο, πρέπει να συνεχίσουμε με τις ρυθμίσεις… σαλονιού.

Ο δέκτης δεν χρειάζεται καμία ιδιαίτερη ρύθμιση (εξαιρώ το… Dreambox), αφού, αν στις ρυθμίσεις κεραίας θέσουμε σταθερό LNB (σαν να είχαμε μια σταθερή κεραία), το σύστημα θα δουλέψει μια χαρά. Οι ρυθμίσεις στο positioner, αφορούν αφενός τον ορισμό ορίων και αφετέρου την απομνημόνευση των δορυφόρων στις θέσεις μνήμης του. Και εδώ, κινώντας το κάτοπτρο από το positioner, παρακολουθούμε την ένδειξη σήματος του LNB (στο δέκτη) σε κάποιο συγκεκριμένο δορυφόρο και μόλις έχουμε ικανοποιητικό σήμα, αποθηκεύουμε το δορυφόρο σε μια θέση μνήμης του positioner. Θα σταθώ και εδώ στον ορισμό των ορίων, για να επισημάνω για μια ακόμη φορά, τη σημασία τους. Πολλά μεγάλα κάτοπτρα με actuator, υποφέρουν από την ασθένεια του… «κρεμάσματος» και τα όρια βοηθούν να μη συμβεί αυτό. Όταν λέμε «κρέμασμα» για ένα κάτοπτρο, εννοούμε ότι στα άκρα της τροχιάς, το actuator δεν μπορεί να συγκρατήσει το βάρος του κατόπτρου και αυτό… πέφτει ανεξέλεγκτα, μέχρι το όριο της βάσης στήριξης. Αν το κάτοπτρο κρεμάσει, δεν δέχεται καμία εντολή από το positioner και έτσι χρειάζεται… σήκωμα και επανάληψη όλης της διαδικασίας ρυθμίσεων, από την αρχή. Η λύση στο κρέμασμα είναι ή η αγορά ενός μεγαλύτερου και βαρύτερου actuator (που θα μπορεί να συγκρατεί το βάρος του κατόπτρου) ή η ρύθμιση ορίων, πριν τη θέση… «κρεμάσματος». Είναι λογικό φυσικά, ότι με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να χάσουμε κάποιους δορυφόρους στα άκρα της τροχιάς.

 

Το μεγάλο πλεονέκτημα κίνησης κατόπτρου με actuator, είναι ότι δεν περιοριζόμαστε στη διάμετρο των 1,2m. Ένα δεύτερο πλεονέκτημα, είναι, ότι (κατά τη γνώμη μας) οι ρυθμίσεις του positioner (αν όλα έχουν γίνει σωστά στην ταράτσα), είναι απλούστερες από τις ρυθμίσεις DiSEqC 1.2. Τα μεγάλα μειονεκτήματα είναι, φυσικά, η ύπαρξη δεύτερου καλωδίου και το γεγονός ότι σε αλλαγή καναλιού που βρίσκεται σε άλλο δορυφόρο, πρέπει να αναζητήσουμε το κοντρόλ του positioner, αφού δεν μπορούμε να δώσουμε εντολή από το κοντρόλ του δέκτη στο μοτέρ (όπως με το DiSEqC 1.2).

 

Μια ενδιάμεση λύση είναι το Vbox-II. Το Vbox-II είναι ένα DiSEqC positioner. Το πλεονέκτημά του, όμως, είναι ότι μπορεί να μεταφράζει τις εντολές DiSEqC 1.2 που στέλνει ο δέκτης, σε τάση που καταλαβαίνει το actuator.  Me αυτόν τον τρόπο, λύνουμε το πρόβλημα των δύο κοντρόλ, αφού με το κοντρόλ του δέκτη μπορούμε να βρεθούμε στο αγαπημένο μας κανάλι, σε όποιο δορυφόρο κι αν βρίσκεται. Φυσικά, δεν λύνεται το πρόβλημα του πρόσθετου καλωδίου, αφού το actuator χρειάζεται υποχρεωτικά δική του τροφοδοσία.

 

Το Vbox-II για να υλοποιήσει την ουσιαστική του διαφορά από τα άλλα positioners, έχει επιπρόσθετα είσοδο και έξοδο κεραίας. Σε γενικές γραμμές, η συνδεσμολογία του Vbox-II δεν διαφέρει από τη συνδεσμολογία που περιγράψαμε ανωτέρω. Υπάρχει μόνο μια ουσιαστική διαφορά. Οδηγούμε την κάθοδο από το LNB στην είσοδο κεραίας του Vbox-II και συνδέουμε την έξοδο κεραίας του, με την είσοδο του δέκτη. Παρεμβάλλουμε δηλαδή, στην ουσία, το Vbox-II, μεταξύ δέκτη και LNB.

Οι ρυθμίσεις που πρέπει να γίνουν σε δέκτη και Vbox-II, είναι ακριβώς ίδιες με τις ανεξάρτητες ρυθμίσεις, που περιγράφηκαν παραπάνω. Ό,τι είπαμε στην περίπτωση του DiSEqC, ισχύουν για τις ρυθμίσεις του δέκτη και ό,τι αναφέραμε για το positioner, ισχύουν για το Vbox-II. Με μια μικρή λεπτομέρεια. Οι δύο ρυθμίσεις πρέπει να είναι απόλυτα συγχρονισμένες. Εκεί δηλαδή που θα θέσουμε τα όρια στο δέκτη, πρέπει να θέσουμε και τα όρια στο Vbox-II, όπως φυσικά. στις ίδιες θέσεις πρέπει να θέσουμε και τους δορυφόρους. Θεωρητικά, σε κάθε φυσική θέση κατόπτρου που αντιστοιχεί σε κάποιο δορυφόρο, πρέπει να κάνουμε μία ρύθμιση για το δέκτη και μία για το Vbox-II. Αυτά λέει η θεωρία, αλλά το Vbox-II προσφέρει αυτοματοποίηση και σε αυτήν τη διαδικασία. Αν το Vbox-II είναι συνδεδεμένο στο δέκτη, όλες οι ρυθμίσεις γίνονται μέσω του τηλεχειριστηρίου του δέκτη, όπως αναφέραμε στην περίπτωση του DiSEqC. Οι ρυθμίσεις αυτές (όρια, αποθήκευση δορυφόρων κ.λπ.) περνούν αυτόματα και στο Vbox-II, απλοποιώντας έτσι σημαντικά τη διαδικασία. Ορισμένοι μάλιστα δέκτες, υποστηρίζουν και λειτουργία (εντολή) επαναπροσδιορισμού θέσεων. Φυσικά, αν κάτι πάει στραβά, τίποτα δεν μας εμποδίζει να κινήσουμε το κάτοπτρο μέσω του τηλεχειριστηρίου του Vbox-II (ανεξάρτητα από το δέκτη).

 

Όλα όσα αναφέραμε, θεωρούμε ότι μπορούν να υλοποιηθούν από τον οποιονδήποτε και το μόνο που χρειάζεται είναι να το αποφασίσει. Κανείς δεν γεννήθηκε «παντογνώστης» και επειδή κάποτε και εμείς είμαστε νεοεισερχόμενοι στο χώρο, αναγκαστήκαμε πολλές φορές να κάνουμε μόνοι μας όλες αυτές τις ρυθμίσεις. Φυσικά, οι πρώτες μας προσπάθειες δεν είχαν τη ροή που εμφανίζει….αυτό το κείμενο, αλλά διακοπτόντουσαν συχνά από διάφορα μικροπροβλήματα. Τα μικρά προβλήματα θα υπάρξουν, δεν συγκρίνονται όμως με την αίσθηση του να απολαμβάνεις τη δορυφορική πανδαισία, γνωρίζοντας ότι μπορείς να αλλάξεις ό,τι θέλεις, χωρίς να αναζητείς….εξωτερική βοήθεια. Γιαυτό, σαν συμπέρασμα, έχουμε μία και μόνο προτροπή. Τολμήστε το!