Space Systems Design – Σχεδίαση Διαστημικών Συστημάτων

Η χώρα μας πολλές φορές ακολουθεί καθυστερημένα τις τεχνολογικές εξελίξεις, αδυνατώντας να εκμεταλλευτεί επιστήμονες σε αυτές τις ειδικότητες, οδηγώντας τους να αναζητούν πιο ευνοϊκές συγκυρίες και προοπτικές για την καριέρα τους στο εξωτερικό. Σε μια προσπάθεια αποτροπής αυτής της τάσης ιδρύθηκε ένα νέο μεταπτυχιακό πρόγραμμα…

Η χώρα μας πολλές φορές ακολουθεί καθυστερημένα τις τεχνολογικές εξελίξεις, αδυνατώντας να εκμεταλλευτεί επιστήμονες σε αυτές τις ειδικότητες, οδηγώντας τους να αναζητούν πιο ευνοϊκές συγκυρίες και προοπτικές για την καριέρα τους στο εξωτερικό. Σε μια προσπάθεια αποτροπής αυτής της τάσης ιδρύθηκε ένα νέο μεταπτυχιακό πρόγραμμα, μέσα από το οποίο δίνεται η ευκαιρία να ανοίξουν μια πλειάδα νέων, ανεξερεύνητων δρόμων, σε έναν τομέα που γνωρίζει παγκοσμίως μεγάλη άνθηση και βρίσκει πολλές βιομηχανικές εφαρμογές, τον τομέα του διαστήματος! Το μεταπτυχιακό πρόγραμμα “Space Systems Design – Σχεδίαση Διαστημικών Συστημάτων” είναι το πρώτο στον τομέα αυτό στην Ελλάδα και αφορά τον τομέα των Εφαρμοσμένων Τεχνολογιών που σχετίζονται με το διάστημα. Παρακάτω παρατίθενται οι συναρπαστικές εφαρμογές αλλά και διάφορες προεκτάσεις στις οποίες μπορεί να επεκταθεί. Ταυτόχρονα θα αναφερθούμε και σε μια ιστορία που αξίζει να γνωστοποιηθεί περαιτέρω σχετικά με τη δημιουργία αυτού του μεταπτυχιακού προγράμματος.

Ό,τι έχει να κάνει με το διάστημα ακούγεται συναρπαστικό, εντυπωσιακό, αλλά μένει ένα όνειρο μακρινό, όσον αφορά τις επαγγελματικές εφαρμογές στη χώρα μας. Τον κανόνα αυτό αισιοδοξεί να αλλάξει το πρωτοποριακό νέο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα, “Space Systems Design – Σχεδίαση Διαστημικών Συστημάτων” του τμήματος Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Το Πρόγραμμα “Space Systems Design – Σχεδίαση Διαστημικών Συστημάτων” αποτελεί το μοναδικό πρόγραμμα σπουδών ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα το οποίο καλύπτει σφαιρικά τον πολυθεματικό τομέα του διαστήματος και τελεί υπό την επιστημονική αιγίδα, καθοδήγηση και στενή συνεργασία του διακεκριμένου καθηγητή Περικλή Παπαδόπουλου του Τμήματος Μηχανικών της Αεροδιαστημικής του San Jose State University (ΗΠΑ) και επί 25ετίας συνεργάτη της NASA. Επίσης το πρόγραμμα αυτό έχει τη στήριξη και του κορυφαίου στην Ευρώπη Ινστιτούτου στον τομέα της Αεροδιαστημικής, Von Karman Institute for Fluid Dynamics (VKI) το οποίο εδρεύει στο Βέλγιο. Διευθυντής του Προγράμματος είναι ο Καθηγητής και Πρύτανης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου Κωνσταντίνος Μασσέλος και Ακαδημαικός και Τεχνικός συντονιστής του ο Δρ. Παναγιώτης Παπαδόπουλος.

Εμείς είχαμε την ευκαιρία να συναντηθούμε με τον κ. Κωνσταντίνο Μασσέλο και να γνωρίσουμε από κοντά ακριβώς το αντικείμενο του μεταπτυχιακού αυτού και τις εν δυνάμει ευκαιρίες που ανοίγει για τους σπουδαστές του. Μαζί με τα πολύ σημαντικά τεχνικά θέματα, ακούσαμε και μια πολύ συγκινητική και ελπιδοφόρα προσωπική ιστορία.

Λ-SAT. Η πρώτη καθαρά Ελληνική διαστημική αποστολή.

Η αρχή για το μεταπτυχιακό πρόγραμμα Space Systems Design έγινε μέσα από μια ιδιωτική, προσωπική πρωτοβουλία του κ. Περικλή Παπαδόπουλου. Πιστεύοντας ότι η Ελλάδα μπορεί να πάρει μέρος στη διαστημική τεχνολογία, ο κ. Παπαδόπουλος, συγκέντρωσε μια ομάδα από Έλληνες επιστήμονες, βρήκε ιδιωτική χρηματοδότηση από ομογενείς Έλληνες και έθεσε σαν στόχο τη δημιουργία του μικροδορυφόρου Λ-SAT. Η NASA σε αναγνώριση της προσφοράς του δώρισε slot εκτόξευσης για το μικροδορυφόρο. Μέσα από αυτές τις προσωπικές πρωτοβουλίες, έχουμε αυτή τη στιγμή τον μικροδορυφόρο Λ-SAT στο διάστημα, που αποτελεί την πρώτη εξ’ ολοκλήρου (design-build-fly) αμιγώς Ελληνική διαστημική αποστολή. Η εκτόξευσή του πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2014.

Παρακολουθώντας τις δραστηριότητες αυτές, ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Πελ/σου Καθηγητής Κώστας Μασσέλος προσέγγισε τον κ. Παπαδόπουλο στις αρχές του 2013 σε παρουσίαση που πραγματοποίησε ο τελευταίος στην Ελλάδα. Έτσι ξεκίνησε το μεταπτυχιακό πρόγραμμα και έγινε πραγματικότητα.

Οι μικροδορυφόροι και η εκτόξευσή τους

Ένας από τους βασικότερους στόχους του προγράμματος είναι η κατασκευή μικροδορυφόρων και ο κατάλληλος εξοπλισμός τους για την κάλυψη διαφόρων εφαρμογών. Οι μικροδορυφόροι είναι ένας πολύ αναπτυσσόμενος κλάδος στον τομέα της διαστημικής τεχνολογίας, κυρίως επειδή το κόστος τους είναι προσεγγίσιμο για μικρές χώρες, όπως η Ελλάδα, αλλά και επειδή έχουν πολύ μεγάλο εύρος πρακτικών εφαρμογών. Προσεγγιστικά, η κατασκευή ενός μικροδορυφόρου μπορεί να απαιτεί περίπου τα 200.000 ευρώ, συμπεριλαμβάνοντας το κόστος εξοπλισμού, την εκτόξευση και το κόστος ανάπτυξης. Επίσης, ένας μικροδορυφόρος μπορεί να τοποθετηθεί σε τροχιά με διαφορετικό τρόπο από τον συμβατικό μέσω πυραύλου. Πιο οικονομικά και πιο οικολογικά ένας μικροδορυφόρος μπορεί να μπει σε τροχιά μέσα από ένα συμβατικό αεροπλάνο και ένα διαστημικό λεωφορείο.

Εταιρίες που δραστηριοποιούνται στον χώρο αυτό όπως η Swiss Space Systems (S3) που εδρεύει στην Ελβετία, αναλαμβάνουν την εκτόξευση ομάδων μικροδορυφόρων επιχειρώντας από διάφορες διαστημικές πύλες σε όλο τον κόσμο. Ένα κοινό αεροπλάνο αναλαμβάνει να κουβαλήσει και να ανεβάσει σε ύψος περίπου 10 χιλιομέτρων το διαστημικό λεωφορείο, το οποίο στη συνέχεια ανεβάζει τους μικροδορυφόρους σε ύψος από 100.000-400.000 χιλιομέτρων όπου απελευθερώνονται για να μπουν σε τροχιά. Το πολύ σημαντικό στοιχείο στην διαδικασία αυτή είναι ότι το αεροπλάνο και το διαστημικό λεωφορείο είναι επαναχρησιμοποιούμενα, επιστρέφουν στην βάση τους και δεν καταστρέφονται, όπως γίνεται στην διαδικασία της συνήθους εκτόξευσης μέσω πυραύλου. Οι μικροδορυφόροι έχουν μικρές διαστάσεις, περίπου 10x10x30 εκατοστά, οπότε το διαστημικό λεωφορείο αναλαμβάνει τη μαζική εκτόξευσή τους κατά ομάδες. Τόσο από οικονομικής όσο και από περιβαλλοντολογικής σκοπιάς, η διαδικασία εκτόξευσης των μικροδορυφόρων με αυτόν τον τρόπο είναι συμφέρουσα.

Οι εφαρμογές των μικροδορυφόρων

Χάρη στο χαμηλό τους κόστος και μέγεθος, οι μικροδορυφόροι μπορούν να είναι προσεγγίσιμοι από κρατικούς οργανισμούς χωρών με όχι τόσο ισχυρή οικονομία, όπως η Ελλάδα, αλλά και από ιδιωτικές εταιρίες μικρομεσαίου οικονομικού βεληνεκούς. Ανάλογα το σκοπό για τον οποίο εκτοξεύεται ένας μικροδορυφόρος, εξοπλίζεται με τα ανάλογα υποσυστήματα, δίνοντας τη δυνατότητα να παραχθούν άμεσες, συμφέρουσες τεχνολογικές λύσεις και να δημιουργηθούν υπηρεσίες σε διαφορετικά πεδία, όπως ενδεικτικά, στους:

Αγροτικός τομέας: Χαρτογράφηση υγείας καλλιεργειών, εντοπισμός παρασίτων, παρακολούθηση παράνομων καλλιεργειών.

Δασοκομία: Παρακολούθηση πυρκαγιών, εκτίμηση καταστροφών από πυρκαγιές, παρακολούθηση παράνομης αποψίλωσης δασών.

Διαχείριση κινδύνων και κρίσεων: Παρακολούθηση αστικής ανάπτυξης, παρακολούθηση της κάλυψης του εδάφους, παρακολούθηση καταστροφών, παρακολούθηση πλημμυρών.

Θαλάσσιες εφαρμογές: Ανίχνευση πλοίων, παρακολούθηση πετρελαιοκηλίδων, υδρολογία.

Άμυνα και ασφάλεια: Σχεδίαση αποστολών, επίγνωση κατάστασης, ανάλυση και παρακολούθηση βασικών περιοχών και υποδομών ενδιαφέροντος. Ανίχνευση/αναγνώριση/ταυτοποίηση στρατιωτικών οχημάτων, αεροσκαφών και πλοίων, ταυτοποίηση συγκεκριμένων υποδομών, όπως σιδηρόδρομοι και πύργοι ελέγχου.

Διαχείριση φυσικών πόρων: Διαχείριση υδάτων, βελτιστοποίηση υποδομών ενέργειας, εντοπισμός αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, αποτύπωση διατάξεων σεισμικής δραστηριότητας, εξερεύνηση και χαρτογράφηση ορυκτών κοιτασμάτων.

Διαστημική πύλη στην Καλαμάτα

Το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών “Space Systems Design – Σχεδίαση Διαστημικών Συστημάτων” αποτελεί ένα μόνο κομμάτι μιας ευρύτερης εθνικής δραστηριότητας με στόχο την ανάπτυξη του τομέα του διαστήματος στην Περιφέρεια Πελοποννήσου. Οι εξελίξεις αυτές στην διαστημική επιστήμη έχουν σαν επίκεντρο την ίδρυση διαστημικής πύλης στο αεροδρόμιο της Καλαμάτας για την εκτόξευση μικροδορυφόρων από την Ελλάδα. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η εκτόξευση μικροδορυφόρων μπορεί να γίνει με ένα κοινό αεροπλάνο κατάλληλα προσαρμοσμένο έτσι ώστε να μεταφέρει διαστημικό λεωφορείο. Έτσι, η απογείωση γίνεται από ένα συμβατικό αεροδρόμιο, το οποίο κατά τα άλλα τηρεί κάποιες προδιαγραφές. Μετά από την επίσκεψη και την υποβολή της μελέτης καταλληλότητας που υπεβλήθη πέρυσι τον Ιανουάριο 2014 στη Ελληνική κυβέρνηση από τη Swiss Space Systems (S3), έχει πιστοποιηθεί ότι το αεροδρόμιο της Καλαμάτας είναι ο ιδανικότερος και καταλληλότερος χώρος για να δημιουργηθεί εκεί η Ελληνική διαστημική πύλη.

Η S3 έχει δείξει έντονο ενδιαφέρον να επενδύσει και να προχωρήσει σε διαστημικές επιχειρήσεις από το αεροδρόμιο της Καλαμάτας στο προσεχές μέλλον και απομένει η ίδρυση του επίσημου Ελληνικού φορέα, του υπό σύσταση Ελληνικού Οργανισμού Διαστήματος (ΕΔΟ) με εγγύς έδρα στην Καλαμάτα, για να δρομολογηθούν και να ενεργοποιηθούν οι πολύ σημαντικές αυτές εξελίξεις και ευκαιρίες για την πατρίδα μας.

Επίλογος

Όλα ξεκίνησαν από μια προσωπική πρωτοβουλία. Από το όραμα και την όρεξη ενός ανθρώπου που ζει και εργάζεται έξω από την Ελλάδα. Αυτός ο άνθρωπος, ο Δρ. Περικλής Παπαδόπουλος, χωρίς κρατικούς πόρους και υποστήριξη, έκανε την αρχή για την διαστημική δραστηριότητα στην χώρα μας. Η ενέργεια αυτή του κ. Παπαδόπουλου βρήκε συνεπίκουρο το Πανεπιστήμιο Πελ/σου και ο Καθηγητής Κώστας Μασσέλος, Πρύτανης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, την αγκάλιασε. Αυτά αποτέλεσαν τη βάση για την έναρξη του πρώτου μεταπτυχιακού προγράμματος στον Τομέα των Εφαρμοσμένων Τεχνολογιών Διαστήματος στην Ελλάδα.

Έχοντας γίνει αποδέκτες τόσων ενθαρρυντικών μηνυμάτων Πανελληνίως ελπίζουμε στην ευαισθητοποίηση των κρατικών μηχανισμών για τη γρήγορη ίδρυση και δημιουργία του φορέα του Ελληνικού Οργανισμού Διαστήματος για την ενδυνάμωση του κλάδου της Αεροδιαστημικής, ώστε να μην χαθεί μια σημαντική ευκαιρία για την χώρα μας να μπει από τους πρώτους και δυναμικά στον εξαιρετικά σημαντικό και ραγδαία αναπτυσσόμενο τεχνολογικό κλάδο του διαστήματος. Είναι μια μοναδική και πολύ σημαντική αναπτυξιακή ευκαιρία για την χώρα μας, μηδαμινού μικρού κόστους και με πολλαπλά συγκριτικά πλεονεκτήματα σε παγκόσμια κλίμακα.

Τα μαθήματα του μεταπτυχιακού προγράμματος Space Systems Design θα ξεκινήσουν το Μάρτιο του 2015, θα πραγματοποιούνται στην Αθήνα και θα είναι προσεγγίσιμα και μέσω διαδικτύου για τους φοιτητές. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφτείτε τον διαδικτυακό τόπο space.uop.gr.

{gallery}14203{/gallery}