Αφιέρωμα στη μνήμη του Θανάση Σπυρόπουλου

Η ΕΡΤ τιμά τη μνήμη του Θανάση Σπυρόπουλου και μεταδίδει σε επανάληψη από την ΕΡΤ2 δύο εκπομπές αφιερωμένες στον σπουδαίο καραγκιοζοπαίχτη, που «έφυγε» πρόσφατα από τη ζωή, τις εξής ημέρες και ώρες:

Κυριακή 11 Ιουνίου 2023, στις 17:00

ΤΑ ΣΤΕΚΙΑ
Ιστορίες Αγοραίου Πολιτισμού
«Ο μπερντές του Καραγκιόζη»

«Ο Καραγκιόζης είναι ο καθένας μας. Είναι ο άστεγος, είναι ο άνεργος, είναι ο πρόσφυγας, είναι ο πεινασμένος, αυτός που έτρωγε τις ξυλιές από τον πασά. Είναι η αιώνια εικόνα του Έλληνα»∼ Ευγένιος Σπαθάρης – καραγκιοζοπαίχτης.

Πολύ μελάνι έχει χυθεί στην προσπάθεια να διερευνηθεί η καταγωγή του Καραγκιόζη. Από τα Ελευσίνια Μυστήρια και τη σπηλιά του Πλάτωνα μέχρι τον θρύλο του Καραγκιόζη χορατατζή, που λόγω των αστείων του δεν τελείωνε το παλάτι, μύθοι και πραγματικότητα μπλέκονται και αναπαράγονται για χρόνια. Σε κάθε περίπτωση το θέατρο σκιών ταξίδεψε από τα βάθη της Ασίας, την Ινδία, την Κίνα, την Ινδονησία, την Αίγυπτο και τις χώρες της Βόρειας Αφρικής μέχρι να πάρει τη μορφή του Καραγκιόζη που απλώνεται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και να φτάσει στην Ελλάδα από τον Κωνσταντινουπολίτη μάστορα Γιάννη Βράχαλη ή Μπράχαλη, λειτουργώντας σαν καθρέφτης ηθών και σαν φορέας της γνήσιας λαϊκής κουλτούρας.

Στο βασίλειο του θεάτρου σκιών δεσπόζει ο μπερντές. Πίσω απ’ αυτόν, οι χάρτινες, χαρτονένιες, ξύλινες, από ζελατίνη ή πλαστικές μονόχρωμες ή πολύχρωμες φιγούρες με τους «μάστορες» και τους βοηθούς τους. Μπροστά τους τα ξύλινα καθίσματα για τα παιδιά κάθε ηλικίας. Και στη μέση ο Καραγκιόζης: ο φτωχός, ο πολυμήχανος, ο καταφερτζής, ο τυραννημένος, ο λούμπεν προλετάριος, το αιώνιο σύμβολο του θεάτρου των σκιών αλλά και της ίδιας μας της ζωής.

Ο Καραγκιόζης, ο Χατζηαβάτης και ο κόσμος τους εμφανίζονται στην Ελλάδα, ορίζοντας το «Ανατολικό Θέατρο» που αντιμετωπιζόταν με αρνητικότητα ως ξενόφερτο και αισχρό θέαμα. Ο «εξελληνισμός» του θα επιτευχθεί συν τω χρόνω, όπως και η μετατροπή του από περιθωριακό σε οικογενειακό θέαμα με πρωταγωνιστές τον Μίμαρο και τη μεγάλη πατρινή σχολή, αλλά και καραγκιοζοπαίχτες, όπως ο Μόλλας, που βοήθησαν να στεριώσει στην πρωτεύουσα. Αντίστοιχη θα είναι και η αντιμετώπιση των καραγκιοζοπαιχτών, οι οποίοι από αμφιβόλου ηθικής επαγγελματίες μετατράπηκαν σε αγαπημένους από το κοινό λαϊκούς καλλιτέχνες και ήρωες.

Οι ρομαντικοί συνεχιστές αυτού του σπάνιου θεατρικού είδους και της μαγείας του λευκού σεντονιού, που περιπλανήθηκαν από γειτονιά σε γειτονιά και από καφενείο σε καφενείο, στήνουν πια τις μόνιμες σκηνές και τους δικούς τους θιάσους, χαρίζοντας απλόχερα το γέλιο. Αγόγγυστα περιφρουρούν με πίστη αυτή την ιερή παράδοση, ώστε να τη μεταφέρουν αλώβητη στους νεότερους συνεχιστές της σε πείσμα των μοντέρνων καιρών και των νέων ηθών

Οι εναπομείναντες μπερντέδες με τα πολύχρωμα φωτάκια τους ρίχνουν ένα γλυκό, ζωηρό φως στη μουντάδα της σύγχρονης ζωής μας, βρίσκουν νέους φανατικούς πιτσιρικάδες και παρά τις Κασσάνδρες, δώσανε τη μάχη με τον κινηματογράφο, την τηλεόραση, το βίντεο και επιμένουν να δηλώνουν παρόντες, ενώ πίσω από την κουρτίνα τους φυλάσσουν τα καλά κρυμμένα μυστικά της ζωής μας και της Ιστορίας μας. Γιατί ο Καραγκιόζης είμαστε Εμείς.

Ο θίασος του Θεάτρου Σκιών με το εκλεκτό του επιτελείο πρόκειται να μας χαρίσουν μοναδικές στιγμές. Στην συντροφιά μας θα βρίσκονται με αλφαβητική σειρά οι: Ιωσήφ Βιβιλάκης (καθηγητής Τμήματος Θεατρικών Σπουδών ΕΚΠΑ),  Άθως Δανέλλης (καραγκιοζοπαίκτης), Λένα Καλαϊτζή-Οφλίδη (συγγραφέας) και Σίμος Οφλίδης (συγγραφέας), Πάνος Καπετανίδης (πρόεδρος του Πανελλήνιου Σωματείου Θεάτρου Σκιών), Άκης Καπράνος (κριτικός κινηματογράφου / μουσικός), Ηλίας Καρελλάς (σκιοπαίκτης), Γιάννης Κιουρτσάκης (συγγραφέας), Σωκράτης Κοτσορές (καραγκιοζοπαίχτης), Μίμης Μάνος (καραγκιοζοπαίχτης), Ιωάννης Νταγιάκος (καραγκιοζοπαίχτης), Βάλτερ Πούχνερ (επίτιμος καθηγητής ΕΚΠΑ), Χαράλαμπος Ρουμελιώτης (καραγκιοζοπαίκτης), Θανάσης Σπυρόπουλος (καραγκιοζοπαίχτης), Κώστας Σπυρόπουλος (καραγκιοζοπαίχτης), Τούλα Σπυροπούλου (σύζυγος Θανάση Σπυρόπουλου), Ευανθία Στιβανάκη (αναπληρώτρια καθηγήτρια Θεατρολογίας ΕΚΠΑ / σκηνοθέτης), Νικόλας Τζιβελέκης (καραγκιοζοπαίχτης), Κώστας Τσίπηρας (αρχιτέκτων μηχανικός / μελετητής Θεάτρου Σκιών).

Σενάριο-σκηνοθεσία: Μαρίνα Δανέζη.
Διεύθυνση φωτογραφίας: Claudio Bolivar.
Μοντάζ: Χρήστος Γάκης.
Ηχοληψία : Κώστας Κουτελιδάκης.
Μίξη ήχου: Δημήτρης Μυγιάκης.
Διεύθυνση παραγωγής: Τάσος Κορωνάκης.
Συντακτική ομάδα: Ηλιάνα Δανέζη, Ήρα Μαγαλιού.
Οργάνωση παραγωγής: Ήρα Μαγαλιού, Στέφανος Ελπιζιώτης.
Βοηθός διευθυντή φωτογραφίας: Γιάννης Νέλσον Εσκίογλου.
Μουσική σήματος: Blaine L. Reininger.
Σχεδιασμός τίτλων αρχής / Motion Graphics: Κωνσταντίνα Στεφανοπούλου.
Εκτέλεση παραγωγής: Μαρίνα Ευαγγέλου Δανέζη για τη Laika Productions.

Πέμπτη 15 Ιουνίου 2023, στις 20:00

ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ
«Θανάσης Σπυρόπουλος» (Θέατρο Σκιών – καραγκιοζοπαίχτης)

Η τέχνη του Θεάτρου Σκιών αποτελεί σπουδαίο και πολύτιμο κεφάλαιο της παράδοσης κι ασφαλώς γνήσια έκφραση του λαϊκού μας πολιτισμού.

Αναφερόμαστε στον Καραγκιόζη που είναι μια γνήσια και γι’ αυτό εθνική καλλιτεχνική έκφραση. Βαθύτατα ελληνικός, σπουδαίος εκφραστής της λαϊκής μας συνείδησης συνδέθηκε με τα μύρια όσα προβλήματα του ελληνισμού και εξέφρασε τα πάθη, τις προσδοκίες, τις χαρές και τα οράματά του.

Ανθρώπινος, θυμόσοφος, παιδαγωγικός, καλοσυνάτος, αιχμηρός, κατατρεγμένος, εγωιστής, συμβολικός, ανατρεπτικός, ετοιμόλογος, φτωχός, ηρωικός. Κι όλα αυτά δεμένα με στοιχεία κωμικά-αριστοφανικά που πάντα συγκινούσαν και εξακολουθούν να συγκινούν όλες τις ευαίσθητες παιδικές ψυχές κι όχι μόνο αυτές.

Ο Θανάσης Σπυρόπουλος υπήρξε ένας από τους κορυφαίους εκφραστές της ιστορίας του ελληνικού Θεάτρου Σκιών.

Γεννήθηκε το 1931 στο Κοπανάκι της Μεσσηνίας και ο πατέρας του είχε καφενείο, χώρο όπου έδιναν τις παραστάσεις τους οι καραγκιοζοπαίχτες που περιόδευαν στις επαρχιακές πόλεις και κυρίως στα χωριά. Εκεί πρωτοείδε Καραγκιόζη και μαγεύτηκε από «το πανί, τις φιγούρες, τον φωτισμό» και ήταν τα στοιχεία ερεθίσματα -που παρά την αντίθετη άποψη του πατέρα του- τον ώθησαν σε ηλικία 14-15 ετών να γίνει βοηθός-μαθητής του καραγκιοζοπαίχτη Βασίλη Φιλντισάκου.

Στην εκπομπή, ο Θανάσης Σπυρόπουλος αναφέρεται στην πορεία της ζωής του, αποκαλύπτει την τέχνη και την τεχνική δημιουργίας της κάθε φιγούρας, τον τρόπο εκφοράς του λόγου όταν παίζει με πολλές διαφορετικές φωνές, μιλάει για τις σχολές του Θεάτρου Σκιών και αναφέρεται στους πρωτοπόρους: Αντώνη Μόλλα, Μήτσο Μανωλόπουλο, Χαρίδημο κ.ά.

Αναφέρει πως συνειδητοποίησε την ανάγκη ανανέωσης και άρχισε να γράφει έργα «Ο Καραγκιόζης οικολόγος», «Ο Καραγκιόζης και το μαγικό δέντρο», «Ο Καραγκιόζης στον ΟΗΕ», «Ο Καραγκιόζης παντού», ηρωικά θέματα, τα «Ρεμπέτικα», από την ελληνική Μυθολογία και εκατοντάδες άλλα.

Ο Θανάσης Σπυρόπουλος είχε στην κατοχή του μία μεγάλη συλλογή από φιγούρες, απ’ όλους τους καραγκιοζοπαίχτες, ενώ είχε εκδώσει σειρά βιβλίων και είχε καταγράψει σε dvd δεκάδες έργα του.

Ακόμα, διετέλεσε επί 16 χρόνια πρόεδρος του Πανελλήνιου Σωματείου Θεάτρου Σκιών. Σήμερα, λειτουργούν δύο θεατρικές σκηνές με τακτικές παραστάσεις: το «Σπυροπούλειο» στους Αγίους Αναργύρους και στη Λαμπρινή.

Προλογίζει ο Γιώργος Σγουράκης
Σκηνοθεσία: Νίκος Σγουράκης
Δημοσιογραφική επιμέλεια: Ιωάννα Κολοβού
Φωτογραφία: Στάθης Γκόβας
Ηχοληψία: Νίκος Παναγοηλιόπουλος
Μοντάζ: Σταμάτης Μαργέτης
Διεύθυνση παραγωγής: Στέλιος Σγουράκης