Μυστηριώδες σήμα έφτασε από το «βαθύ» διάστημα και οι αστρονόμοι ανησυχούν
Οι αστρονόμοι κατάφεραν να αποκαλύψουν την προέλευση των μυστηριωδών κοσμικών σημάτων γνωστών ως fast X-ray transients (FXTs), προσφέροντας μια νέα, πιο σκοτεινή εικόνα για τον θάνατο των μαζικών άστρων. Τα FXTs είναι σύντομες, έντονες εκρήξεις ακτίνων-Χ που διαρκούν από δευτερόλεπτα έως ώρες και μέχρι πρόσφατα η προέλευσή τους παρέμενε αινιγματική. Η πρόσφατη ανακάλυψη βασίστηκε στη μελέτη του φαινομένου EP 250108a, που εντοπίστηκε μόλις 2,8 δισεκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το FXT αυτό προήλθε από μια υπερκαινοφανή έκρηξη (supernova) τύπου Ic-BL, όπου ένας τεράστιος αστέρας (15-30 φορές τη μάζα του Ήλιου) κατέρρευσε σε μαύρη τρύπα. Κατά τη διάρκεια της κατάρρευσης, δημιουργήθηκαν πανίσχυροι πίδακες σωματιδίων (jets), οι οποίοι όμως «παγιδεύτηκαν» στα υπολείμματα του άστρου και δεν κατάφεραν να διαφύγουν από τα εξωτερικά του στρώματα. Αυτή η παγίδευση των jets είχε ως αποτέλεσμα να μην παραχθεί το γνωστό φαινόμενο των gamma-ray bursts (GRBs), αλλά μια ασθενέστερη, σύντομη έκλαμψη ακτίνων-Χ — το FXT. Οι παρατηρήσεις έδειξαν ότι το φαινόμενο αυτό είναι πολύ συχνότερο από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα: οι «αποτυχημένοι» πίδακες (failed jets) φαίνεται να είναι ο κανόνας στους θανάτους των μαζικών άστρων, ενώ οι επιτυχημένοι πίδακες που δημιουργούν GRBs είναι η εξαίρεση. Η ανακάλυψη αυτή γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ των FXTs, των GRBs και των υπερκαινοφανών εκρήξεων, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τη μεγάλη ποικιλία κοσμικών εκρήξεων.
Η μελέτη βασίστηκε σε συντονισμένες παρατηρήσεις από επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια, όπως το Keck, το Gemini, το James Webb Space Telescope και το Einstein Probe. Η ταχεία συλλογή δεδομένων σε πολλαπλά μήκη κύματος ήταν καθοριστική για την ταυτοποίηση της προέλευσης του FXT και την κατανόηση της εξέλιξης του φαινομένου. Η ανακάλυψη αυτή αλλάζει ριζικά την κατανόησή μας για το πώς πεθαίνουν τα μαζικά άστρα και ανοίγει νέους δρόμους για τη μελέτη των πιο βίαιων φαινομένων του σύμπαντος, αποκαλύπτοντας ότι πολλές από τις πιο εντυπωσιακές εκρήξεις μπορεί να είναι στην πραγματικότητα «αποτυχημένες» προσπάθειες των άστρων να εκτοξεύσουν πίδακες ενέργειας στο διάστημα.anisyxoun/96232.html
