Αρχαία Πομπηία – Τα μυστικά της έπαυλης στην Οπλώντη

Μια πισίνα μήκους 60 μέτρων, 98 χώροι και μια πιθανή σύνδεση με την αυτοκράτειρα Ποππαία. Η νέα σειρά αποκαλύπτει όχι μόνο την πολυτέλεια, αλλά και το κρυφό κόστος της ζωής σε μια ρωμαϊκή υπερπολυτελή έπαυλη

Τοιχογραφίες, εντυπωσιακοί κήποι και μια ιδιωτική πισίνα μήκους περίπου 60 μέτρων – η έπαυλη στην Οπλώντη αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα της πολυτέλειας που απολάμβανε η ρωμαϊκή ελίτ στον κόλπο της Νάπολης. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της πισίνας, η συνεργάτιδα της σειράς Άνθεα Νάρντι επισημαίνει ότι ακόμη και τα λουτρά της Πομπηίας δεν διέθεταν τόσο μεγάλη.

Όμως πίσω από την ομορφιά αυτής της παραθαλάσσιας κατοικίας κρύβεται μια διαφορετική ιστορία. Μια ιστορία για την εξουσία, τη δουλεία και την κοινωνική ανισότητα, που θέτει το ερώτημα ποιοι άνθρωποι κατάφεραν πραγματικά να κατακτήσουν τον εντυπωσιακό ρωμαϊκό πλούτο.

«Αρχαία Πομπηία – Τα μυστικά της έπαυλης στην Οπλώντη» στο Viasat History –

Η νέα σειρά δύο επεισοδίων κάνει πρεμιέρα στις 12 και 13 Οκτωβρίου στις 23:10, στο πλαίσιο του Αφιερώματος στην αρχαία Ρώμη (Trailer). Νέες αρχαιολογικές έρευνες – οι πρώτες στην περιοχή εδώ και δεκαετίες – προσθέτουν σημαντικά στοιχεία στην ιστορία της έπαυλης.

Μέχρι σήμερα έχει αποκαλυφθεί πιθανότατα λίγο περισσότερο από το μισό συγκρότημα, ενώ το υπόλοιπο βρίσκεται κάτω από περίπου έξι μέτρα ηφαιστειακού υλικού – διπλάσιο σε βάθος από το στρώμα που κάλυψε την Πομπηία.

Ήταν η έπαυλη της Ποππαίας;

Η έπαυλη στην Οπλώντη, γνωστή επίσης ως Έπαυλη Α ή Έπαυλη της Ποππαίας, διαθέτει 98 εντυπωσιακούς χώρους, από μικρά βοηθητικά δωμάτια μέχρι την τεράστια πισίνα. Η πιθανή σύνδεσή της με την Ποππαία Σαβίνα, τη δεύτερη σύζυγο του αυτοκράτορα Νέρωνα, αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μυστήρια της.

Η Ποππαία γεννήθηκε στην Πομπηία γύρω στο 30 μ.Χ. και έγινε αυτοκράτειρα το 62 μ.Χ., παραμένοντας σε αυτή τη θέση μέχρι τον θάνατό της το 65 μ.Χ. Τα στοιχεία που τη συνδέουν με την έπαυλη είναι ενδιαφέροντα, αλλά όχι οριστικά. Μια επιγραφή σε αμφορέα αναφέρει τον Σεκούνδο, ένα πρόσωπο που συνδεόταν με την οικογένεια της Ποππαίας, τοποθετώντας μέλη του οίκου της στην ευρύτερη σφαίρα του κτήματος. Αυτό, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι η ίδια η Ποππαία ήταν ιδιοκτήτρια της έπαυλης ή ότι διέμενε εκεί.

Και άλλες λεπτομέρειες ενισχύουν τη θεωρία. Παγώνια – σύμβολα γυναικείας εξουσίας στη Ρώμη – εμφανίζονται επανειλημμένα στις τοιχογραφίες. Το 1975 βρέθηκε επίσης μια μαρμάρινη προτομή γυναίκας που πιθανότατα ζούσε στην έπαυλη, όμως η ταυτότητά της παραμένει άγνωστη.

Η σειρά εξετάζει επίσης στοιχεία σύμφωνα με τα οποία ο Νέρων και η Ποππαία επισκέφθηκαν την Πομπηία, πιθανότατα μετά τον καταστροφικό σεισμό του 62 μ.Χ. Ένας από τους ειδικούς θεωρεί απολύτως πιθανό να πέρασαν ακόμη και μια νύχτα στην έπαυλη.

Ποππαία – αυτοκράτειρα ή σκανδαλώδης προσωπικότητα;

Η εικόνα της Ποππαίας είναι εξίσου αμφιλεγόμενη με την ιστορία της ίδιας της έπαυλης. Οι αρχαίοι συγγραφείς, με κυριότερο τον Τάκιτο, την παρουσιάζουν ως φιλόδοξη και σκανδαλώδη γυναίκα. Σύμφωνα με τις σχετικές αφηγήσεις, έκανε ακόμη και λουτρά σε γάλα γαϊδούρας.

Το ντοκιμαντέρ, ωστόσο, θέτει το ερώτημα κατά πόσο αυτή η εικόνα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και κατά πόσο αποτελεί προϊόν του τρόπου με τον οποίο οι αρχαίοι ιστορικοί παρουσίαζαν τις ισχυρές γυναίκες της ρωμαϊκής ελίτ.

Η πολυτέλεια που έπρεπε να παραμένει αόρατη

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της έπαυλης αποκαλύπτει πώς λειτουργούσε αυτός ο προνομιούχος κόσμος. Ανατολικά του αίθριου βρίσκεται μια περίστυλη αυλή με χαρακτηριστικές «ρίγες ζέβρας», η οποία πιθανότατα αποτελούσε σημαντικό χώρο εργασίας για τους υπόδουλους ανθρώπους που φρόντιζαν το κτήμα.

Γύρω της βρίσκονταν χώροι ύπνου, αποχωρητήριο και ένα μικρό ιερό, ενώ μια σήραγγα συνέδεε τον χώρο υπηρεσίας με τις βεράντες προς την αρχαία ακτογραμμή. Ορισμένοι ερευνητές υποθέτουν ότι ο χαρακτηριστικός σχεδιασμός βοηθούσε το υπηρετικό προσωπικό να προσανατολίζεται στους χώρους εργασίας χωρίς να γίνεται αντιληπτό από τους επισκέπτες.

Πρόκειται για υπόθεση και όχι για αποδεδειγμένο γεγονός. Αποτυπώνει όμως με χαρακτηριστικό τρόπο μία από τις βασικές αρχές της ρωμαϊκής πολυτέλειας: η εξυπηρέτηση έπρεπε να είναι άψογη – και σχεδόν αόρατη.

Ποιοι πλήρωναν το τίμημα του ρωμαϊκού πλούτου;

Πίσω από την αρχιτεκτονική και την τέχνη βρίσκεται το ερώτημα των ανθρώπων που συντηρούσαν αυτόν τον τρόπο ζωής. Σύμφωνα με διαφορετικές εκτιμήσεις, περίπου 10% του πληθυσμού της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μπορεί να ήταν υπόδουλο, ενώ ορισμένες εκτιμήσεις φτάνουν έως και το 20%.

Ο δρ. Σεθ Μπέρναρντ, ο οποίος συμμετέχει στη σειρά, εκτιμά ότι το ποσοστό στην περιοχή του κόλπου της Νάπολης μπορεί να ήταν ακόμη υψηλότερο – μεταξύ 30% και 40%.

Σε μελέτη του που δημοσιεύθηκε στο Past & Present, εξετάζει την υπόδουλη εργασία ως μία από τις βασικές πηγές του πλούτου της Πομπηίας. Χρησιμοποιώντας ένα πιθανοτικό μοντέλο, η μελέτη υπολογίζει ότι οι ιδιοκτήτες υπόδουλων ανθρώπων αποκόμιζαν περίπου έξι εκατομμύρια σηστέρτια τον χρόνο από την εκμετάλλευσή τους.

Το ρωμαϊκό δίκαιο αντιμετώπιζε τους υπόδουλους ανθρώπους ως ιδιοκτησία. Σε υπόγειους χώρους ορισμένων επαύλεων έχουν βρεθεί δεσμά και αλυσίδες, ενώ σε μία περίπτωση ένας άνθρωπος που έχασε τη ζωή του κατά την έκρηξη του Βεζούβιου βρέθηκε ακόμη αλυσοδεμένος στο έδαφος.

Ωστόσο, η ζωή των υπόδουλων ανθρώπων δεν ήταν ίδια για όλους. Κάποιοι κατάφερναν να κερδίσουν την ελευθερία τους, ενώ ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα στην ίδια την Πομπηία είναι η Οικία των Βέττι, η οποία ανήκε σε δύο πρώην σκλάβους.

Έπαυλη Β: η κοινωνική ανισότητα την τελευταία στιγμή

Σε απόσταση περίπου 300 μέτρων από την κύρια έπαυλη βρίσκεται η Έπαυλη Β. Εκεί οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν εκατοντάδες αμφορείς, που προετοιμάζονταν για μια νέα σοδειά κρασιού.

Ακόμη πιο συγκλονιστικό είναι ένα άλλο εύρημα. Σε έναν από τους χώρους εντοπίστηκαν τα λείψανα 54 ανθρώπων, οι οποίοι έχασαν τη ζωή τους κατά την έκρηξη και φαίνεται πως περίμεναν να διασωθούν. Τα σώματά τους βρίσκονταν σε δύο σαφώς διαχωρισμένες ομάδες.

Κοσμήματα και νομίσματα που βρέθηκαν μαζί τους οδηγούν στην υπόθεση ότι ανάμεσά τους υπήρχαν άνθρωποι από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Τα αντικείμενα που είχαν στην κατοχή τους, ωστόσο, δεν μπορούν να προσδιορίσουν με βεβαιότητα το νομικό καθεστώς τους. Παρ’ όλα αυτά, προσφέρουν μια σπάνια ματιά στην κοινωνική ανισότητα σε μία από τις πιο δραματικές στιγμές στην ιστορία της Πομπηίας.

Όταν εξερράγη ο Βεζούβιος, η κοινωνική ιεραρχία δεν εξαφανίστηκε. Ποιοι μπορούσαν να διαφύγουν και ποιοι δεν είχαν αυτή την επιλογή;

Σχεδόν 2.000 χρόνια μετά την καταστροφή, η Οπλώντη εξακολουθεί να αποκαλύπτει έναν κόσμο όπου η ομορφιά και η σκληρότητα συνυπάρχουν.

Το ντοκιμαντέρ «Αρχαία Πομπηία – Τα μυστικά της έπαυλης στην Οπλώντη» κάνει πρεμιέρα στις 12 και 13 Οκτωβρίου στις 23:10 στο Viasat History, με επανάληψη στις 18 Οκτωβρίου στις 22:00.