«Η αιωνιότητα της λογοκρισίας»

Με αφορμή σύγχρονα περιστατικά λογοκρισίας, το «Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα» εξετάζει το φαινόμενο, όπως αυτό αποτυπώθηκε σε διάφορες χρονικές περιόδους τόσο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Παράλληλα προσπαθεί να δώσει απάντηση στο ερώτημα: Υπάρχουν, τελικά, όρια στην τέχνη, στη σάτιρα, στο λόγο;

Το φθινόπωρο του 2012 αγανακτισμένοι πολίτες εναντιώθηκαν σε μία θεατρική παράσταση. Αφορμή για τις αντιδράσεις αποτέλεσε ο τίτλος της παράστασης στα λατινικά. «CORPUS CRISTI»: Το σώμα του Χριστού. «Μας είπαν ότι η οργή του θεού θα πέσει πάνω σας και ότι θα σας κάψουμε στην κόλαση» δηλώνει ο σκηνοθέτης της παράστασης, Λαέρτης Βασιλείου. «Η επίσημη εκκλησία, παρ’ ότι θεωρεί βλάσφημο το έργο, καταδικάζει απερίφραστα τα επεισόδια που ακολούθησαν … δεν υπήρχε τέτοια πρόθεση ή διάθεση», δηλώνει ο γραμματέας της Συνοδικής Επιτροπής Τύπου της Ιεράς Συνόδου, π. Τιμόθεος Άνθης.

Σε μία συνέντευξη, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην ελληνική τηλεόραση, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετώπιζε την περίοδο της δικτατορίας και στον τρόπο με τον οποίο κατάφερνε να ξεπερνάει κάθε φορά τη λογοκρισία, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Δεν θα ήταν όμως η τελευταία φορά που ο μεγάλος δημιουργός θα αντιμετώπιζε τη λογοκρισία: τη δεκαετία του ’90, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «Tο μετέωρο βήμα του πελαργού» στην Φλώρινα, ο τότε Μητροπολίτης Φλωρίνης, Αυγουστίνος Καντιώτης θεώρησε την ταινία αντιχριστιανική και ανθελληνική και κάλεσε σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, γεγονός που περιγράφει ο διευθυντής φωτογραφίας Γιώργος Αρβανίτης.

Η λογοκρισία δεν αφορά μόνο στον κινηματογράφο. Στη μουσική, ένα από τα πρώτα θύματα υπήρξε το ρεμπέτικο: η αναφορά του στις ναρκωτικές ουσίες, αποτέλεσε έναν από τους λόγους που ήρθε αντιμέτωπο με τη λογοκρισία. Αλλά δεν ήταν ο μόνος λόγος, αφού όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ερευνητής του ρεμπέτικου Παναγιώτης Κουνάδης, τραγούδια όπως το «Κάνε υπομονή» του Τσιτσάνη ή το «Κάποια μάνα αναστενάζει» θεωρούνταν από τις επιτροπές λογοκρισίας ως επικίνδυνα για τον κοινωνικό τους υπαινιγμό. Για τη συνεχή λογοκρισία που υφίσταντο στο έργο τους μιλούν μεταξύ άλλων ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Διονύσης Σαββόπουλος.

Την περίοδο της δικτατορίας, η λογοκρισία είχε ιδιαίτερα κατασταλτικό χαρακτήρα. Ο δημοσιογράφος Δημήτρης Σαπρανίδης θυμάται τις δυσκολίες που αντιμετώπισε προσπαθώντας να εκθέσει τις αντιδικτατορικές αφίσες που δημιούργησε, αλλά και τις περιπέτειες του εκδότη του περιοδικού «ΑΝΤΙ» που αποφάσισε να τις δημοσιεύσει. Ο ηθοποιός Γιώργος Κοτανίδης, που μαζί με άλλους συναδέλφους του δημιούργησαν το «Ελεύθερο Θέατρο», θυμάται τη συνεχή παρουσία του καθεστώτος στις παραστάσεις.

Στην εκπομπή μιλούν ακόμα ο Μίμης Ανδρουλάκης για το βιβλίο του «Μ εις την νιοστή», ο γιος της Αλίκης Γεωργούλη Γιώργος Καλφαμανώλης, για την ταινία-σταθμό στη καριέρα της μητέρας του και του Αλέκου Αλεξανδράκη «Συνοικία το Όνειρο», ο κριτικός κινηματογράφου Γιάννης Ζουμπουλάκης, ενώ ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δημήτρης Χριστόπουλος, εξετάζει το εάν και πού τίθενται όρια στην ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης.
 Με αφορμή σύγχρονα περιστατικά λογοκρισίας, το «Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα» εξετάζει το φαινόμενο, όπως αυτό αποτυπώθηκε σε διάφορες χρονικές περιόδους τόσο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Παράλληλα προσπαθεί να δώσει απάντηση στο ερώτημα: Υπάρχουν, τελικά, όρια στην τέχνη, στη σάτιρα, στο λόγο;

Το φθινόπωρο του 2012 αγανακτισμένοι πολίτες εναντιώθηκαν σε μία θεατρική παράσταση. Αφορμή για τις αντιδράσεις αποτέλεσε ο τίτλος της παράστασης στα λατινικά. «CORPUS CRISTI»: Το σώμα του Χριστού. «Μας είπαν ότι η οργή του θεού θα πέσει πάνω σας και ότι θα σας κάψουμε στην κόλαση» δηλώνει ο σκηνοθέτης της παράστασης, Λαέρτης Βασιλείου. «Η επίσημη εκκλησία, παρ’ ότι θεωρεί βλάσφημο το έργο, καταδικάζει απερίφραστα τα επεισόδια που ακολούθησαν … δεν υπήρχε τέτοια πρόθεση ή διάθεση», δηλώνει ο γραμματέας της Συνοδικής Επιτροπής Τύπου της Ιεράς Συνόδου, π. Τιμόθεος Άνθης.

Σε μία συνέντευξη, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην ελληνική τηλεόραση, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετώπιζε την περίοδο της δικτατορίας και στον τρόπο με τον οποίο κατάφερνε να ξεπερνάει κάθε φορά τη λογοκρισία, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Δεν θα ήταν όμως η τελευταία φορά που ο μεγάλος δημιουργός θα αντιμετώπιζε τη λογοκρισία: τη δεκαετία του ’90, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «Tο μετέωρο βήμα του πελαργού» στην Φλώρινα, ο τότε Μητροπολίτης Φλωρίνης, Αυγουστίνος Καντιώτης θεώρησε την ταινία αντιχριστιανική και ανθελληνική και κάλεσε σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, γεγονός που περιγράφει ο διευθυντής φωτογραφίας Γιώργος Αρβανίτης.

Η λογοκρισία δεν αφορά μόνο στον κινηματογράφο. Στη μουσική, ένα από τα πρώτα θύματα υπήρξε το ρεμπέτικο: η αναφορά του στις ναρκωτικές ουσίες, αποτέλεσε έναν από τους λόγους που ήρθε αντιμέτωπο με τη λογοκρισία. Αλλά δεν ήταν ο μόνος λόγος, αφού όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ερευνητής του ρεμπέτικου Παναγιώτης Κουνάδης, τραγούδια όπως το «Κάνε υπομονή» του Τσιτσάνη ή το «Κάποια μάνα αναστενάζει» θεωρούνταν από τις επιτροπές λογοκρισίας ως επικίνδυνα για τον κοινωνικό τους υπαινιγμό. Για τη συνεχή λογοκρισία που υφίσταντο στο έργο τους μιλούν μεταξύ άλλων ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Διονύσης Σαββόπουλος.

Την περίοδο της δικτατορίας, η λογοκρισία είχε ιδιαίτερα κατασταλτικό χαρακτήρα. Ο δημοσιογράφος Δημήτρης Σαπρανίδης θυμάται τις δυσκολίες που αντιμετώπισε προσπαθώντας να εκθέσει τις αντιδικτατορικές αφίσες που δημιούργησε, αλλά και τις περιπέτειες του εκδότη του περιοδικού «ΑΝΤΙ» που αποφάσισε να τις δημοσιεύσει. Ο ηθοποιός Γιώργος Κοτανίδης, που μαζί με άλλους συναδέλφους του δημιούργησαν το «Ελεύθερο Θέατρο», θυμάται τη συνεχή παρουσία του καθεστώτος στις παραστάσεις.

Στην εκπομπή μιλούν ακόμα ο Μίμης Ανδρουλάκης για το βιβλίο του «Μ εις την νιοστή», ο γιος της Αλίκης Γεωργούλη Γιώργος Καλφαμανώλης, για την ταινία-σταθμό στη καριέρα της μητέρας του και του Αλέκου Αλεξανδράκη «Συνοικία το Όνειρο», ο κριτικός κινηματογράφου Γιάννης Ζουμπουλάκης, ενώ ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δημήτρης Χριστόπουλος, εξετάζει το εάν και πού τίθενται όρια στην ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης.