Κινητό παραβολικό κάτοπτρο 1,85m

Πριν προχωρήσουμε στην περιγραφή της εγκατάστασης, καλό είναι πρώτα να αναφέρουμε και λίγη θεωρία, η οποία θα σας φανεί χρήσιμη σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.

Όλοι γνωρίζουμε ότι οι τηλεοπτικοί δορυφόροι βρίσκονται σε απόσταση 36.600km και είναι τοποθετημένοι σε ένα ομόκεντρο με τον ισημερινό κύκλο, ο οποίος ονομάζεται ζώνη Clarke. Σαν γεωστατικοί που είναι, έχουν την ίδια γωνιακή ταχύτητα με τη γη, με αποτέλεσμα, ένας παρατηρητής που βρίσκεται πάνω σε αυτή, να τους βλέπει συνέχεια στο ίδιο σημείο.

Αφού λοιπόν οι δορυφόροι βρίσκονται στο ύψος του ισημερινού και αφού εμείς βρισκόμαστε στο βόρειο ημισφαίριο, όλα τα κάτοπτρα που χρησιμοποιούμε για τη λήψη τους, θα πρέπει να κοιτάνε προς το νότο.

Η περιοχή λήψης ορίζεται από το γεωγραφικό μήκος και πλάτος της, δύο παράμετροι που καθορίζουν τις ρυθμίσεις του κατόπτρου και συγκεκριμένα την ανύψωση που αφορά την κατακόρυφη ρύθμιση και το αζιμούθιο που αφορά την οριζόντια.

Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, ένα κινητό κάτοπτρο για να λειτουργεί σωστά θα πρέπει όταν κινείται, να παρακολουθεί ακριβώς το γεωστατικό τόξο των δορυφόρων, κάτι που επιτυγχάνεται χάρη στην πολική βάση (polar mount).

Η εγκατάσταση ενός παραβολικού κινητού κατόπτρου έχει κάποιες σημαντικές διαφορές σε σχέση με την εγκατάσταση ενός μικρότερου offset κάτοπτρου. Συγκεκριμένα, τα παραβολικά κάτοπτρα δεν διαθέτουν ενσωματωμένη γωνία ανύψωσης, με αποτέλεσμα να πρέπει να σηκωθούν πολύ ψηλότερα από τα offset. Επίσης, η ακρίβεια στις ρυθμίσεις είναι πολύ πιο σημαντική, αφού όσο μεγαλύτερο είναι το κάτοπτρο, τόσο πιο πολύ στενεύει ο λοβός απολαβής του, δηλαδή γίνεται πιο κατευθυντικό, με αποτέλεσμα να απαιτείται τέλεια ή σχεδόν τέλεια ευθυγράμμιση με το δορυφόρο. Τέλος, επειδή το κάτοπτρο είναι αρκετά μεγάλο, πρέπει να προσέξετε πώς θα διαχειριστείτε τον όγκο του, ειδικά αν σκέφτεστε να το βάλετε μόνοι σας, ώστε να πραγματοποιηθεί σωστά η ρύθμισή του.

Ξεκινάμε με τη βάση στήριξης, η σωστή εγκατάσταση της οποίας αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για τη σωστή λειτουργία του όλου κεραιοσυστήματος (εικόνα 1). Τοποθετούμε τη βάση που προτείνει ο κατασκευαστής (φυσικά με αντηρίδες), αφού έχουμε επιλέξει το κατάλληλο σημείο και τα ανάλογα στερεωτικά και μονωτικά υλικά. Μην ξεχάσετε ότι η μία αντηρίδα πρέπει να κοιτά προς το νότο και οι άλλες δύο προς βορρά (δηλαδή προς τα πίσω). Σιγουρευτείτε για την απόλυτη καθετότητα της βάσης και στις δύο κατευθύνσεις (εικόνες 2 και 3).

Προσοχή. Υπάρχει περίπτωση η βάση να είναι απόλυτα κάθετη, αλλά το άνω μέρος που θα κάτσει η πολική βάση, να μην είναι απόλυτα παράλληλα με το έδαφος, γι’ αυτό καλό είναι ελέγξουμε και εκεί την κλίση (εικόνα 4). Εάν χρειαστεί μπορούμε να λειάνουμε την επιφάνεια από τυχόν γρέζια.

Στη συνέχεια, τοποθετούμε την πολική βάση (polar mount), η οποία θα πρέπει να κοιτάει προς το νότο (εικόνα 5). Παρατηρήστε τις πλαϊνές βίδες. Αυτές θα πρέπει να ρυθμιστούν κατά τέτοιον τρόπο, έτσι ώστε και ο κατακόρυφος άξονας της πολικής βάσης να είναι απόλυτα κάθετος. Ρυθμίζουμε, ενώ παράλληλα μετράμε (εικόνα 6), έτσι ώστε αν χρειαστεί να ρυθμίσουμε και πάλι μικρομετρικά.

Εάν αναρωτιέστε γιατί γίνεται τόσο σχολαστικά και νηματικά το αλφάδιασμα, η απάντηση είναι η εξής: Αν δοκιμάσετε να αλφαδιάσετε με το κάτοπτρο τοποθετημένο χωρίς αυτήν την προεργασία, τότε, μόνο με μεγάλη εμπειρία θα γίνει αυτό σωστά και γρήγορα, λόγω του ότι θα έχετε να διαχειριστείτε πολύ μεγαλύτερο βάρος. Προσοχή, ακόμα δεν κάνουμε το τελικό σφιξιμο στις βίδες, κάτι που σημαίνει ότι το polar mount έστω και δύσκολα θα μπορεί να περιστραφεί.

Προχωρούμε, θέτοντας το polar mount στη χαμηλότερη δυνατή ανύψωση (εικόνα 7) και στη συνέχεια βιδώνουμε προσωρινά τον αποστάτη που μας δίνεται αντί για το μοτέρ (actuator), ώστε να μη γυρίζει (εικόνα 8). Στόχος μας είναι πλέον η στερέωση του κάτοπτρου σε αυτό, κάτι που μπορείτε να κάνετε και μόνος σας, εφόσον βέβαια σας βοηθάει η σωματική σας διάπλαση. Ο τρόπος είναι ο εξής:

Με την πολική βάση στο χαμηλότερο δυνατό σημείο, εντοπίζουμε σε αυτή μια θέση βίδας. Την αντίστοιχη θέση εντοπίζουμε και στο κάτοπτρο, με την προϋπόθεση όμως ότι θα πρέπει να ταιριάζουν μεταξύ τους, ενώ το κάτοπτρο θα ακουμπάει κάτω (εικόνα 9). Εάν δεν ταιριάζουν, δοκιμάστε με μια άλλη θέση βίδας. Αφού λοιπόν βρούμε την επιθυμητή θέση, βιδώνουμε την πρώτη βίδα (εικόνα 10). Βιδώνοντας την πρώτη βίδα εύκολα, κοντράροντας σε αυτήν, γυρίζουμε το κάτοπτρο στη σωστή του θέση (εικόνα 11) και μετά τοποθετούμε και μια δεύτερη. Σας προτείνουμε η δεύτερη βίδα να είναι μία από τις κάτω, καθώς έτσι θα ελέγχετε καλύτερα το βάρος του κατόπτρου. Μη φοβηθείτε μη σας φύγει το κάτοπτρο, καθώς αυτό στηρίζεται στην πρώτη βίδα, ενώ το polar mount δεν περιστρέφεται, λόγω του αποστάτη. Στη συνέχεια βιδώνουμε όλες τις βιδες (εικόνα 12) και αφήνουμε το κάτοπτρο στη θέση της χαμηλότερης ανύψωσης (εικόνα 13).

Σειρά έχει η τοποθέτηση των αντηρίδων (εικόνα 14). Προσοχή, τοποθετούμε στο κάτοπτρο την πλευρά των αντηρίδων που σχηματίζεται γωνία (εικόνα 15), αφού σε αντίθετη περίπτωση οι αντηρίδες δεν θα συναντηθούν και άρα δεν θα μπορέσετε να στερεώσετε το LNB. Χωρίς να τις σφίξουμε εντελώς, στερεώνουμε το βραχιόλι του LNB στις άκρες των αντηρίδων, και βιδώνουμε και εκεί τις αντίστοιχες βίδες (εικόνα 16).

Έπειτα, στερεώνουμε στο βραχιόλι τη χοάνη του LNB (εικόνα 17), που θα το βρείτε στα παρελκόμενα του κάτοπτρου. Δώστε ιδιαίτερη προσοχή στη διαδικασία αυτή, καθώς η σωστή στερέωση της βάσης LNB θα εγγυηθεί τη μέγιστη απόδοση του κάτοπτρου.

Το LNB θα πρέπει να εστιάζει ακριβώς στο κέντρο του κάτοπτρου. Αυτό μπορείτε να το διαπιστώσετε, παίρνοντας μετρήσεις και στηρίζοντας το LNB στη θέση μέγιστου σήματος. Πάντως, πριν κάνετε μετρήσεις, μια καλή ιδέα θα ήταν να χρησιμοποιήσετε ένα στυλό laser, αρκεί να το φέρετε με κάποιο τρόπο ακριβώς στο κέντρο της θέσης για το LNB (εικόνα 18). Βρείτε πού πέφτει η δέσμη του laser (εικόνα 19) και στερεώστε το βραχιόλι του LNB κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η δέσμη laser να μη φαίνεται στην επιφάνεια του κάτοπτρου, αλλά να πέφτει στην τρύπα που βρίσκεται στο κέντρο του.

Σειρά έχει τώρα η στερέωση του LNB (εικόνα 20). Όπως βλέπετε, διαφέρει από τα κλασικά, μιας και πρόκειται για LNB φλάντζας. Κανονικά, η φλάντζα θέλει επάλειψη με μαλακό γράσο, ενώ προσέξετε οι βίδες της χοάνης να μην πιάσουν στραβά. Η απόκλιση του LNB (skew) πρέπει είναι μηδενική.

Έπειτα φέρνουμε την πολική βάση στη μέγιστη δυνατή ανύψωση και σφίγγουμε τις δύο πλαϊνές βίδες και στη συνέχεια αφαιρούμε και τον αποστάτη (εικόνα 21). Στη θέση του αποστάτη τοποθετούμε το μοτέρ actuator (εικόνα 22).

Για να είμαστε έτοιμοι και για τα επόμενα βήματα, συνδέουμε το μοτέρ με το positioner στην ταράτσα, με ειδικό τετράκλωνο καλώδιο (2×0,50 και 2×0,25). Τα δύο μεγαλύτερης διατομής καλώδια αντιστοιχούν στην τροφοδοσία του μοτέρ, ενώ τα άλλα δύο μεταφέρουν την εντολή κίνησης

 

Αφού ολοκληρώσαμε τη συναρμολόγηση, ξεκινά η πιο κρίσιμη διαδικασία, που δεν είναι άλλη από τις ρυθμίσεις. Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφέρουμε ότι η διαδικασία που θα περιγράψουμε, απευθύνεται περισσότερο στο χομπίστα και όχι σε έναν έμπειρο τεχνικό, που ενδεχομένως να παραλείπει κάποια βήματα.

Συγκεκριμένα, παρότι ένας τεχνικός θα τοποθετούσε το μοτέρ στο τέλος, εμείς προτείναμε να τοποθετηθεί νωρίτερα, ώστε να μπορείτε να διαχειρίζεστε τον όγκο του κάτοπτρου μόνοι σας, χωρίς παρουσία άλλου. Αυτό βέβαια για να γίνει, θα πρέπει να μεταφέρετε στην ταράτσα το positioner, να το συνδέσετε με το μοτέρ και να το τροφοδοτήσετε με ρεύμα.

Όλα τα κινητά κάτοπτρα στο σημείο μηδέν της πολικής τους βάσης (πριν δηλαδή ξεκινήσουν να κινούνται), πρέπει να στοχεύουν στον πραγματικό νότο. Γι’ αυτό, θα πρέπει να φέρουμε την πολική βάση πρώτα απ’ όλα στο σημείο μηδέν. Επειδή όμως δεν μπορούμε να έχουμε ένδειξη μοιρών, καταφεύγουμε στον κλασικό τρόπο. Δηλαδή, ελέγχουμε με μια κάθετη γωνία και σφίγγουμε τις βίδες του μοτέρ, όταν η γωνία εφάπτεται απόλυτα και στα δύο σημεία της πολικής βάσης, όπως φαίνεται στην εικόνα 23.

Με την πολική βάση αυστηρά στο σημείο μηδέν, ξεκινάμε να βρούμε τον πραγματικό νότο. Εκεί θα πρέπει να ρυθμίσουμε την ανύψωση κατάλληλα, έτσι ώστε όταν το κάτοπτρο φτάνει εκεί, να βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο (Ζενίθ), σε σχέση με όλες τις άλλες θέσεις που θα περάσει κατά την κίνησή του.

Τα προβλήματα ξεκινούν όταν για την περιοχή μας δεν υπάρχει κάποιος δορυφόρος, που να βρίσκεται ακριβώς στο νότο, κάτι που σημαίνει ότι δεν έχουμε σημείο αναφοράς. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να βρείτε τον πιο κοντινό δορυφόρο στον πραγματικό νότο και να στοχεύσετε αυτόν.

Εάν μένετε στην Αλεξανδρούπολη ή στην Ικαρία, τότε στον πραγματικό νότο βρίσκεται σχεδόν ακριβώς ο Badr 26E (πρώην Arabsat). Εάν μένετε στην Αθήνα, ο νότος βρίσκεται ακριβώς στον Astra 3A/3B στις 23,5^ο ενώ αν μένετε στο Αγρίνιο, o κοντινότερος προς νότο δορυφόρος είναι ο Astra 19,2Ε με διαφορά 2,7 μοίρες από τον πραγματικό νότο.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, θα πρέπει να εργαστούμε ως εξής: Βρίσκουμε τον κοντινότερο προς τον πραγματικό νότο, ισχυρό δορυφόρο (πάντα για την περιοχή μας). Ρυθμίζουμε, έχοντας την πολική βάση πάντα στο μηδέν, την ανύψωση, ώστε να πάρουμε το μέγιστο δυνατό σήμα από το δορυφόρο. Στρίβουμε από κάτω ολόκληρη την πολική βάση μικρομετρικά (αν και παραμένει στο μηδέν) για να καλύψουμε τη μικροδιαφορά του πραγματικού νότου, με τον κοντινότερο σε αυτό δορυφόρο.

Άρα, αν μένετε στο Αγρίνιο, έχοντας βρει τον Astra 19,2E θα πρέπει να στρίψετε την πολική βάση κατά 2,7 μοίρες ανατολικά, ώστε να στοχεύσετε ακριβώς τον πραγματικό νότο. Γενικά, τις διαφορές σε μοίρες νότου και κοντινότερου δορυφόρου, θα τις βρείτε στο www.satsig.net.

Στη συνέχεια σφίγγουμε τις βίδες της βάσης polar προοδευτικά και σταυρωτά, χωρίς να πειραχτεί η καθετότητα του συστήματος. Αν όλα έχουν γίνει σωστά, θα έχετε όλους τους δορυφόρους στο πιάτο σας!

Έχοντας συνδέσει το μοτέρ με το positioner στην ταράτσα, μετακινούμε το κάτοπτρο αργά, ενώ μετράμε το σήμα για κάθε δορυφόρο ξεχωριστά, ελέγχοντας τους ακραίους, π.χ. Hispasat 30W, ABS 1 (πρώην LMI) 75E κ.ά.(εικόνα 24).

Εάν παρατηρήσετε πως έχετε καλό σήμα μόνο σε ορισμένους δορυφόρους, κυρίως κεντρικούς, ενώ οι ακραίες λήψεις σας υστερούν, τότε το σίγουρο είναι πως κάτι δεν έχετε ρυθμίσει σωστά οπότε επαναλαμβάνετε τη διαδικασία από το σημείο εύρεσης του πραγματικού νότου.

Θεωρούμε πάντα ως δεδομένο, πως η καθετότητα της βάσης παραμένει απόλυτη. Στο τέλος και αφού έχετε σιγουρευτεί ότι το κεραιοσύστημα εργάζεται σωστά, τοποθετείτε το απαραίτητο μηχανικό όριο στο μοτέρ (actuator) (εικόνα 25).

 

Σε αυτού του είδους τις εγκαταστάσεις, οι λεπτομέρειες είναι καθοριστικής σημασίας. Κατά τη μικρορύθμιση κυρίως της ανύψωσης, δεν είναι εύκολο να μετράτε το σήμα και να ρυθμίζετε συγχρόνως με το χέρι ή να βιδώνετε. Εκεί θα δείτε μόνοι σας πόσο σφιχτές θα πρέπει να είναι οι πλαϊνές βίδες της πολικής βάσης, ώστε να μπορείτε με ένα μικρό τράβηγμα από πάνω στην επιφάνεια του κάτοπτρου, να ελέγξετε μικρομετρικά την ανύψωση, χωρίς όμως το κεραιαοσύστημα να κρεμάσει λόγω βάρους.

Μπορούμε να προβούμε σε μικρομετρική διορθωτική στρέψη αριστερά ή δεξιά, χαλαρώνοντας συγκεκριμένες βίδες της πολικής βάσης, χωρίς όμως να πειράξουμε τις βίδες του κάθετου της πολικής βάσης. Σε αντίθετη περίπτωση, υπάρχει κίνδυνος να χαλάσει η καθετότητα του συστήματος. Σας προτείνουμε να στρέψετε τη βάση με τις βίδες μισοβιδωμένες, ώστε να μπορείτε να κάνετε διορθωτικές κινήσεις προς δυτικά ή ανατολικά (ανάλογα με την περιοχή που βρίσκεστε).

Αφού ρυθμίσετε το κάτοπτρο, κάτι που σημαίνει ότι λαμβάνετε αρκετά καλό επίπεδο σήματος, ελέγξτε και πάλι την εστίαση του LNB, κάτι που αρχικά ρυθμίσαμε με το Laser point (και όχι το skew, το οποίο πρέπει να είναι ρυθμισμένο στο μηδέν). Για να επιτύχετε τέλεια μικρορύθμιση της εστίασης του LNB, ελέγξτε κάποιες δύσκολες συχνότητες, από διαφορετικούς δορυφόρους.

Εάν ανακαλύψετε ότι κατεβάζετε όλο το ορατό τόξο χωρίς τη στερέωση του actuator, αλλά όταν το προσθέτετε στο κάτοπτρο το τόξο μειώνεται, καθώς ενοχλεί την κίνηση του κατόπτρου στα άκρα, τότε το μόνο που μένει να κάνετε είναι κάποια πατέντα στη στερέωση του μοτέρ, ώστε να μην ενοχλεί το κάτοπτρο να κατέβει στα άκρα.